Over twee jaar bereikt Noam Chomsky de respectabele leeftijd van honderd. Weinig levende auteurs kunnen bogen op een vergelijkbare reikwijdte en duur van hun intellectuele productie. Geboren in Philadelphia in 1928, bouwde hij een dubbel – of liever drievoudig – oeuvre op: als vernieuwend taalkundige, als politiek denker en als onvermoeibare activist met libertair-socialistische wortels.
Chomsky reduceren tot ‘linkse intellectueel’ – een typering die de laatste jaren geregeld opduikt in Europese media – is een karikatuur. In de twintigste eeuw werd zijn naam in academische kringen vaak vergezeld door superlatieven. Met zijn theorie van de generatieve grammatica plaatste hij zich niet binnen de bestaande taalkunde, maar ernaast: de zogenoemde chomskyaanse benadering ontwikkelde zich tot een zelfstandige stroming die zelfs bij critici intellectueel respect afdwingt.
Toch was het vooral zijn politieke werk dat hem tot een van de meest geciteerde denkers ter wereld maakte. Decennialang fileerde hij het Amerikaanse kapitalisme, dat hij verantwoordelijk houdt voor financieel en militair imperialisme, machtsmisbruik en structurele ongelijkheid. Opvallend daarbij is zijn beheerste toon. Waar anderen hun aanklacht in morele verontwaardiging verpakken, koos Chomsky steevast voor koele analyse.
Een kerntekst in dat oeuvre is Manufacturing Consent, geschreven met Edward S. Herman. Daarin betogen zij dat toonaangevende Amerikaanse media functioneren binnen de marges van politieke en economische elites. Volgens hun analyse versterken zelfs kwaliteitskranten als The New York Times en The Wall Street Journal de bestaande machtsorde door fundamentele systeemkritiek te vermijden.
Des te groter is de smet van het dossier rond Jeffrey Epstein op Chomsky’s reputatie. Uit vrijgegeven documenten blijkt dat de twee contact onderhielden; er circuleren zelfs beelden van Chomsky aan boord van Epsteins privévliegtuig. Volgens een reconstructie van The Wall Street Journal zocht Epstein hem op voor advies over reputatieherstel, mede omdat hij doneerde aan MIT, waar Chomsky jarenlang doceerde. Ook zou de intellectueel veel geld van Epstein hebben ontvangen.
Chomsky’s echtgenote stelde dat Epstein misbruik maakte van diens principiële afkeer van ‘trial by media’. Maar de correspondentie, waarin Chomsky begrip toont voor de negatieve berichtgeving over de financier, voedt de kritiek dat zijn wantrouwen jegens gevestigde media hem blind maakte.
Het is niet de eerste keer dat de antikapitalist in opspraak raakte. Eerder gebeurde dat al door zijn scepsis over vroege berichtgeving rond de Rode Khmer in Cambodja. Hoewel hij later de genocide erkende, bleef de controverse hem achtervolgen.
De Epstein-files doen daar nog een flinke schep bovenop. Zo raakt de reputatie van een denker die zijn leven wijdde aan het ontmaskeren van de macht zelf zwaar beschadigd.
Bron: De Volkskrant
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/03/02123639/020326OPI_2031948612_haroon.jpg)