Het de nieuwe pensioenwet is het nabestaandenpensioen op papier eenvoudiger en eerlijker geregeld, maar wie van baan wisselt of gaat zzp’en kan ongemerkt duizenden euro’s aan dekking verliezen. De belofte van meer duidelijkheid verschuift zo stilletjes het risico naar de keukentafel.
Wie denkt dat het nieuwe pensioenstelsel vooral iets is voor later, komt bedrogen uit: voor nabestaanden kan een baanwissel nu al het verschil betekenen tussen een betaalbare hypotheek en een inkomensgat van duizenden euro’s per jaar. De Wet toekomst pensioenen zorgt ervoor dat het partnerpensioen bij overlijden vóór de pensioendatum voortaan werkt als een risicoverzekering: de dekking loopt zolang iemand in dienst is en vervalt zodra hij of zij uit dienst gaat, tenzij er actief wordt gekozen voor vrijwillige voortzetting.
Formeel is er veel verbeterd. Onduidelijkheid over wie nu precies als partner geldt, wordt beperkt doordat samenwoners sneller als partner meetellen, wat toegang tot nabestaandenpensioen vergemakkelijkt. Ook wordt het partnerpensioen bij overlijden niet meer bepaald door het aantal dienstjaren, maar door het laatstverdiende salaris, met een maximum van ongeveer 50 procent, wat vooral jongere overledenen beter beschermt. Tegelijk waarschuwen pensioenjuristen en -hoogleraren dat de keerzijde van dit “modernere” stelsel zit in de nieuwe afhankelijkheid van een lopend dienstverband.
Een voorbeeld dat pensioenexperts schetsen: een 42-jarige werknemer met een jaarsalaris van 65.000 euro, getrouwd en met hoge woonlasten, stapt over naar het zzp-bestaan en zegt zijn baan op zonder vrijwillige voortzetting van het partnerpensioen te regelen. Onder het oude stelsel bleef er vaak een opgebouwd recht op partnerpensioen bestaan, ook na uitdiensttreding; in het nieuwe stelsel valt de risicodekking op het moment van vertrek simpelweg weg. Volgens onderzoekers kan het verschil in dekking over tientallen jaren oplopen tot tienduizenden euro’s, zeker als er geen alternatieve verzekering wordt afgesloten.
Daarmee verschuift het zwaartepunt van bescherming naar “eigen verantwoordelijkheid”: wie wordt ontslagen, scheidt of een nieuwe carrièrestap zet, moet binnen een jaar bewust kiezen of hij de nabestaandenverzekering voortzet en premie betaalt, vaak ten koste van de eigen pensioenpot. Pensioenexperts pleiten daarom voor automatische voortzetting, waarbij mensen actief moeten afzeggen in plaats van stilzwijgend bescherming te verliezen. Tot die tijd is één waarschuwing leidend: wie zijn loopbaan verandert zonder de kleine lettertjes te lezen, kan zijn partner zonder het te merken financieel onbeschermd achterlaten.
