Zeven weken nadat het Europese migratiepact in werking trad, zwommen tienduizenden Marokkanen om de pier van Tarajal heen de Europese Unie binnen. Het pact werd verkocht als het einde van ad-hoc-crises. De eerste echte test kwam eerder dan Brussel dacht — en de vraag die in Nederland telt, is simpel: wie betaalt dit?
Tussen woensdag en vrijdag kwamen volgens het Spaanse ministerie van Binnenlandse Zaken ruim 50.000 mensen de exclave binnen; het stadsbestuur van Ceuta houdt het op zo’n 60.000, ongeveer zeventig procent van de eigen bevolking. Ten minste 57 mensen verdronken. Madrid stuurde militairen, duikers en drones, riep Marokko te hulp en zag vrijdagavond ruim 48.000 mensen weer teruglopen naar Fnideq.
De directe aanleiding was juridisch. Het Spaanse Hooggerechtshof bepaalde begin juli dat de beruchte “warme terugduwing” alleen mag bij mensen die over het hek klimmen, niet bij mensen die op zee worden onderschept. Smokkelnetwerken en sociale media maakten daar in enkele dagen de boodschap van dat wie zwemt, mag blijven.
Het pact is geen schild tegen crises. Het is een verdeelsleutel voor de rekening.
Los van Ceuta betaalt Nederland dit jaar al mee. Onder het solidariteitsmechanisme van het pact stelde de Raad in december de eerste jaarlijkse solidariteitspool vast: 21.000 herplaatsingen of 420 miljoen euro voor de halve cyclus van 12 juni tot 31 december 2026. Het Nederlandse aandeel is 5,2 procent, berekend op bevolkingsomvang en bbp.
Nederland kiest niet voor opvang maar voor de portemonnee. Dat komt neer op 1.095 asielzoekers die het kabinet niet overneemt, tegen het wettelijk vastgelegde tarief van 20.000 euro per persoon: 21,9 miljoen euro. Per inwoner is dat 1,21 euro — minder dan een kop koffie, en precies daarom politiek zo comfortabel.
Spanje is een van de vier landen die uit die pool mogen tappen, samen met Italië, Griekenland en Cyprus. Wie meebetaalt, betaalt dus ook mee aan Ceuta.
Voor de kosten is één ding beslissend: bijna niemand vroeg asiel aan en bijna iedereen ging terug. Eurocommissaris Magnus Brunner stelde vrijdag dat geen enkele persoon de grens naar het Europese vasteland overstak. Marokko staat bovendien sinds 12 juni op de nieuwe Europese lijst van veilige landen van herkomst, waardoor aanvragen in de versnelde procedure van maximaal drie maanden terechtkomen.
Het kabinet houdt het daarom bij eisen richting Madrid en niet bij maatregelen thuis. Minister Berendsen van Buitenlandse Zaken wil dat Spanje binnen uren de grens dichtgooit en de mensen terugstuurt; extra Europese of nationale stappen zijn volgens hem nu niet nodig. Voor een spoeddebat over de “Marokkaanse invasie” bleek in de Tweede Kamer geen meerderheid, wel voor een brief.
1. Spanje trekt de crisisverordening. Een lidstaat die zich in een crisissituatie waant, kan Brussel om een eigen, zwaardere solidariteitspool vragen — met méér solidariteit dan de gewone jaarcyclus biedt. Spanje heeft dat nog niet gedaan; vrijdag bleef het bij Frontex-steun en een crisisoverleg van ambtenaren. Doet Madrid het wel, dan geldt opnieuw de sleutel: Nederland betaalt maximaal zijn 5,2 procent, maar wel over een grotere pot.
2. De pool voor 2027 wordt een volle jaarpool. De pool van dit jaar werd verlaagd omdat het pact pas op 12 juni begon — en daarna weer opgehoogd van 16.685 naar 21.000 plekken, omdat de zuidelijke lidstaten erop wezen dat het hoogseizoen van de migratie juist in die tweede jaarhelft valt. Het wettelijk minimum voor een heel jaar is 30.000 herplaatsingen of 600 miljoen euro. Bij hetzelfde aandeel van 5,2 procent praat je dan over 1.560 mensen of 31,2 miljoen euro — en de beelden uit Ceuta helpen niet bij het pleidooi voor een bescheiden pool. Het besluit valt in december.
3. Er komt tóch een groep naar Ter Apel. Dit is de duurste variant. Opvang kost gemiddeld 76,60 euro per dag, ofwel bijna 28.000 euro per persoon per jaar. Duizend Marokkaanse aanvragers kosten dus zo’n 28 miljoen euro per jaar — meer dan de hele afkoopsom aan Brussel. Vijfduizend kosten bijna 140 miljoen. Noodopvang in hotels kan dat bedrag ruim verdubbelen.
Afkopen is goedkoop. Zelf opvangen is dat niet. Daar zit de hele Nederlandse strategie in samengevat.
•Nederlands aandeel solidariteitspool: 5,2 procent
•Tarief per niet-overgenomen asielzoeker: 20.000 euro
•Rekening 2026 (halve cyclus): 21,9 miljoen euro
•Bij een volle jaarpool op het minimum: 31,2 miljoen euro
•Reguliere opvang in Nederland: 76,60 euro per dag
De grimmige ironie: het pact werkte in Ceuta niet omdat het pact werkte, maar omdat Marokko meewerkte en 48.000 mensen zelf terugliepen. Eén arrest van een Spaanse rechter bleek genoeg om de buitengrens in 48 uur te laten kantelen, en Italië reageerde met het opschorten van Schengen richting Spanje — precies het reflexgedrag dat het pact zou moeten voorkomen.
Voor de Nederlandse belastingbetaler is de rekening voorlopig bescheiden en betaalbaar. Zolang de mensen omkeren. Dat is geen beleid, dat is geluk.