Deze week riep een viertal ambtenaren in een interview met het FD het kabinet op om klimaatverandering tot noodsituatie te verklaren. Het gezelschap bestaat uit ambtenaren van de provincie Groningen, het ministerie van Volksgezondheid, Wetterskip Fryslân en, onvermijdelijk, de gemeente Amsterdam. Stelling nemen over het klimaatprobleem is niet in strijd met hun ambtseed maar daar juist onderdeel van, menen de geïnterviewden.
Ambtenaren zijn geen machines. Ze moeten vrijuit kunnen spreken wanneer er zaken niet goed gaan: denk aan het Toeslagenschandaal of misstanden op een luchtmachtbasis. Ook moeten ze in privétijd kunnen demonstreren, opiniestukken schrijven en Twitteren over zaken waar ze zich zorgen over maken: milieu, mensenrechten, de asielcrisis en de afbouw van de hypotheekrenteaftrek. Hup vrijheid van meningsuiting luidt het devies, nietwaar.
Wel is het krankzinnig als ambtenaren gaan demonstreren tegen hun directe baas zoals ze sinds de Hamasmoordpartij van 7 oktober 2023 tot op de dag van vandaag voor het ministerie van Buitenlandse Zaken doen. Ronduit kwaadaardig is het als diezelfde ambtenaren levensbedreigende informatie lekken zoals het geheime reisschema van hun minister en PVV-leider Geert Wilders.
Terug naar die vier ambtenaren in het FD. Ze zijn naar eigen zeggen aangesloten bij XR Ambtenaren, een onderafdeling van Extinction Rebellion. De krant schat dat deze XR-cel uit honderden leden bestaat. Het kwartet beroept zich dus op de ambtseed en dan met name op deze frase: “Ik werk in het algemeen belang voor onze samenleving en zet mij daar volledig voor in.” En daar hoort volgens hen ook bij dat een ambtenaar zich als actievoerder mag gedragen als de overheid verzaakt. “Dat is juist in lijn met je eed”, zegt er eentje. Deze ambtenaren beschouwen hun ambtseed als een vrijbrief terwijl die juist een waarschuwing is.
Opmerkelijk, want precies voor zo'n ruime interpretatie van die woorden waarschuwde de Raad van State bij de invoering van deze nieuwe ambtseed in 2024. De Raad vroeg zich af wie eigenlijk bepaalt wat in een concreet geval het algemeen belang is en tekende aan dat zo'n uitleg afbreuk kan doen aan de politieke neutraliteit van de ambtenaar. “Dat is ongewenst”, aldus de Raad.
Verderop in dezelfde eed staat bovendien: “Ik ga zorgvuldig om met informatie. Ik draag bij aan een open overheid en weet ook dat ik vertrouwelijke informatie geheim moet houden. Ik gedraag mij volgens onze wetten, het recht en de gedragsregels die verder voor mij gelden.” En daar wringt de activistische schoen al helemaal.
Extinction Rebellion is een crimineel aandoende organisatie. Een netwerk waarvan leden zijn veroordeeld voor opruiing, vernieling en geweld. Een club verantwoordelijk voor een aanslag met boterzuur, waarna de hulpdiensten moesten uitrukken omdat mensen in een winkel onwel waren geraakt. Een persvoorlichter van Extinction Rebellion verspreidde een antisemitische complottheorie. Raadsvergaderingen worden door de actiegroep verstoord. Het door de Palestijnen aangerichte pogrom van 7 oktober 2023 werd enkele dagen later door XR gebruikt om zieltjes te winnen.
De vier ambtenaren uit het FD-stuk hebben zich niet verenigd in Ambtenarij voor de Aarde of Pennenlikkers voor Poolijs maar hebben expliciet gekozen voor Extinction Rebellion. Wie met die XR-vlag zwaait, onderschrijft het criminele gedrag van de club. Dergelijke types wil je niet nabij de knoppen van het beleid of in de buurt van geheime informatie.
XR-activist en ambtenaar zijn twee smaken. Je kunt ze niet allebei zijn. En als ambtenaren dat zelf niet inzien, moet iemand anders die keuze maar voor ze maken.
