Het is half twaalf en je ligt nog wakker. Die snauw naar je partner,
de vriendin die je nog steeds niet hebt teruggebeld: ben ik eigenlijk
wel een goed mens?
Die twijfel zegt weinig, schrijft Lachlan Brown op Philosophy
Basics. Kijk liever naar hoe je met mensen omgaat en wat je doet na
een fout. Filosofen uit China, India, Griekenland en Rome gaven daar al
zeven aanwijzingen voor.
1. De pijn van een ander raakt je. De Chinese
filosoof Mencius gaf een bekend voorbeeld: iedereen die een kind bijna
in een put ziet vallen, voelt “schrik en ontzetting”, nog voor hij aan
lof of beloning denkt. Dat medeleven had volgens hem iedereen, “net
zoals ze vier ledematen hebben”. Het is een begin, geen afgemaakte
deugd.
2. Je ziet je eigen fouten. Het boeddhistische
geschrift de Dhammapada zegt het zonder omwegen: “De dwaas die zijn
dwaasheid kent, is in zoverre toch wijs. Maar een dwaas die zich wijs
waant, die heet pas echt een dwaas.” Het nare gevoel na een onaardige
opmerking doet zijn werk. Elke fout opvatten als bewijs dat je slecht
bent, doet dat niet.
3. Je maakt het goed. Confucius vond dat pas een
fout die je maakt en “niet verandert” echt een fout heet. Excuses zonder
smoesjes, terugbetalen wat je schuldig bent of een appje: “Ik was
gisteren kortaf, dat verdiende je niet.”
4. Je gedraagt je hetzelfde als niemand kijkt. In
Plato’s Republiek vindt een herder een ring die hem onzichtbaar
maakt en grijpt hij de macht. Zou jij je nog netjes gedragen? Het teveel
aan wisselgeld teruggeven en de ober vriendelijk behandelen als je
tafelgenoten al weg zijn, tellen mee.
5. Je doet kleine goede dingen steeds opnieuw. Even
bij de buurvrouw langs, je deel van de afwas, luisteren als je moe bent.
“Doet iemand iets goeds, laat hij het dan nog eens doen”, raadt de
Dhammapada aan.
6. Je bent jezelf niet kwijt. Mencius beschreef de
Niu-berg, ooit vol mooie bomen. Ze werden gekapt en geiten aten de
nieuwe scheuten op. Je slechtste periode is dus niet wie je bent. Een
gewoonte veranderen waardoor je minder snel uitvalt, of weer tijd maken
voor mensen die je verwaarloosde, laat zien dat het terugkomt. Lukt het
niet om oude fouten los te laten, lees dan hoe
je jezelf kunt vergeven.
Wie de berg nu ziet, denkt dat er nooit mooi bos heeft gestaan. Maar is dat de aard van de berg?
7. Je gunt anderen hun fouten. “Het is de mens eigen
om zelfs hen lief te hebben die verkeerd doen”, schreef de Romeinse
keizer Marcus Aurelius. Wie anders handelt, doet dat vaak “uit
onwetendheid en onbedoeld”. Dat betekent niet dat je ernstige schade
goedpraat of iemand weer vertrouwt die je pijn doet. Voor dat laatste
helpen juist de signalen
dat iemand niet deugt.
Je schuldig voelen is niet genoeg. Wie steeds mensen kwetst en zich
daarna rot voelt zonder iets te veranderen, heeft weinig aan dat gevoel.
De signalen tellen pas als ze leiden tot herstel en vriendelijker
gewoontes.
Het omgekeerde komt ook voor: mensen die zich altijd tekortvoelen,
wat ze ook doen. Aanhoudende schuld- en waardeloosheidsgevoelens kunnen
volgens het Amerikaanse National Institute of Mental Health bij een
depressie horen. Praat er dan over met iemand die je vertrouwt of met je
huisarts.
Brown sluit af met een oefening voor het slapengaan: schrijf één ding
op dat je vandaag uit zorg voor een ander deed en één ding dat je morgen
wilt rechtzetten. Volgens Mencius groeit goedheid als je haar voedt, net
als de bomen op de Niu-berg.
Bronnen: Philosophy
Basics, Mencius (Legge,
Project Gutenberg), NIMH
