Vierentwintig jaar lang hielden Amerikaanse onderzoekers het gewicht
en het geheugen bij van ruim achtduizend vijftigplussers. Hoe zwaarder
iemand door de jaren heen was, hoe sneller zijn denkvermogen
achteruitging. En er komt een harde conclusie uit deze longitudinale studie: elk punt BMI meer na je 50ste blijkt samen te hangen met een sneller verouderend brein.
Dat schrijven onderzoekers van de University
of Georgia in het Journal of Neurology (2026). Ze
gebruikten gegevens van de Health and Retirement Study, een Amerikaanse
enquête onder 50-plussers die tussen 1996 en 2020 om de twee jaar
geheugentests afnam.
Bij elke stap omhoog in de BMI, de verhouding tussen gewicht en
lengte, daalden drie dingen sneller: het geheugen, het algemene
denkvermogen en de executieve functies. Dat laatste is het vermogen om
te plannen, je te concentreren en je emoties te sturen.
Per jaar gaat het om kleine verschillen, maar ze stapelen zich op.
Bij 65-plussers was het verband ruim vier keer zo sterk als bij mensen
tussen 50 en 65.
- 8.252 deelnemers, gemiddeld 59 jaar bij de start, geen
geheugenproblemen
- gemiddeld 17,5 jaar gevolgd, maximaal 24 jaar
- het sterkste verband na 8 jaar
- bij 65-plussers ruim vier keer zo sterk als bij 50- tot
65-jarigen
Nee, dat laat het onderzoek niet zien. Het is een verband: mensen met
een hogere BMI gingen gemiddeld sneller achteruit, maar andere factoren
kunnen meespelen.
Wel zijn er verklaringen die het verband aannemelijk maken.
Overgewicht geeft meer ontstekingen in het lichaam, een slechtere
doorbloeding en insulineresistentie, waarbij je cellen minder goed
reageren op insuline. Alle drie verhogen ze de kans op
geheugenproblemen, alzheimer en andere vormen van dementie.
Het RIVM noemt ernstig overgewicht op middelbare leeftijd al als een
van de risicofactoren
voor dementie die je zelf kunt beïnvloeden. In Nederland hadden in
2021 naar schatting 290.000 mensen dementie, in 2050 zijn dat er volgens
het RIVM ruim 620.000.
Daar zijn de onderzoekers hoopvol over. Wie zijn gewicht onder
controle kreeg, liet volgens hoofdonderzoeker Suhang Song al binnen twee
jaar een duidelijk tragere achteruitgang zien.
“Daarmee is je BMI een van de risicofactoren voor gezond ouder worden
waar je het makkelijkst zelf iets aan doet”, zegt Song, universitair
docent aan het College of Public Health van de University of Georgia.
Hoe groot dat effect precies is, noemen de onderzoekers in hun
persbericht niet.
Makkelijk is het niet: afvallen
is lastig omdat je hersenen dol zijn op dik. En BMI zegt niet alles.
Sommige wetenschappers kijken liever ook naar je buikomvang en naar
aandoeningen die bij overgewicht horen.
Volgens het CBS had in 2024 ongeveer de helft van de volwassen
Nederlanders overgewicht: 35 procent matig en 16 procent ernstig, ofwel
obesitas. Dat aandeel obesitas steeg de afgelopen tien jaar, terwijl het
totaal ongeveer gelijk bleef.
Bij ouderen ligt het niet veel beter. Van de 55- tot 65-jarigen had
38 procent een gezond gewicht, van de 65- tot 75-jarigen 40 procent.
Daarmee is je BMI een van de risicofactoren voor gezond ouder worden waar je het makkelijkst zelf iets aan doet.
- Ken je BMI. Deel je gewicht in kilo’s door je
lengte in meters in het kwadraat. Tussen 18,5 en 25 geldt als gezond,
vanaf 30 is het obesitas. Meet ook je buikomvang: boven 88 centimeter
bij vrouwen en 102 bij mannen is dat een risico.
- Begin klein. Het onderzoek wijst erop dat elk punt
telt, dus ook een paar kilo minder.
- Pak de rest erbij aan. Een hoge bloeddruk,
diabetes, roken en weinig bewegen staan ook op de lijst met
risicofactoren voor dementie. Je huisarts kan bloeddruk en bloedsuiker
meten.
“Dementie kunnen we niet genezen”, zegt Song. Daarom zoeken hij en
zijn collega’s naar alles wat je zelf kunt bijsturen.
Bronnen: ScienceDaily,
University
of Georgia, CBS
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/11/04104555/041126CUL_2038190608_prodeo.jpg)
