Of het nu gaat om een podcast tijdens het reizen, muziek op kantoor of een telefoongesprek onderweg: veel mensen dragen dagelijks urenlang een koptelefoon of oordopjes. Gezondheidsadvies gaat meestal over het volume, maar er speelt meer dan alleen harde muziek.
De Wereldgezondheidsorganisatie adviseert bijvoorbeeld om het volume onder de 60 procent van het maximum van je apparaat te houden om gehoorschade te voorkomen. Maar terwijl we ons vooral zorgen maken over lawaai, gebeurt er ondertussen ook van alles in de gehoorgang zelf.
Om te begrijpen wat koptelefoons doen, helpt het om eerst te kijken naar hoe het oor werkt. Over-ear koptelefoons bedekken de oorschelp, het elastische kraakbeen aan de buitenkant van het oor dat geluidsgolven opvangt. In-ear oordopjes – net als gehoorapparaten – zitten direct bij de ingang van de gehoorgang, in de zogenoemde concha.
Geluid reist via de S-vormige gehoorgang van een paar centimeter lang naar het trommelvlies. Die gehoorgang is geen passieve buis: hij produceert oorsmeer en natuurlijke oliën die de huid beschermen en hydrateren. Kleine haartjes helpen bovendien om vuil en andere deeltjes tegen te houden.
Oorsmeer is in feite het zelfreinigende systeem van het oor. Het vangt stof, bacteriën en dode huidcellen op en transporteert die langzaam naar buiten. Meestal merken we oorsmeer pas op wanneer er te veel van is opgebouwd.
Dat kan bijvoorbeeld gebeuren wanneer oordopjes de uitgang van de gehoorgang blokkeren. Soms kan het zelfs het gaasje van oordopjes verstoppen. Toch waarschuwen artsen om oorsmeer niet zelf met wattenstaafjes of andere voorwerpen uit het oor te halen. Wie klachten heeft, kan beter advies vragen aan een huisarts of apotheker.
Een gezond oor bevat verschillende micro-organismen: vooral bacteriën, maar ook schimmels en virussen. Die vormen samen een soort ecosysteem. Door met elkaar te concurreren om ruimte en voedingsstoffen voorkomen ze dat schadelijke ziekteverwekkers makkelijk de overhand krijgen.
Het langdurig dragen van oordopjes of andere apparaten in het oor kan die balans verstoren. In een studie uit 2024 werd de bacteriesamenstelling in de gehoorgang van mensen met en zonder gehoorapparaat vergeleken. Bij gebruikers van gehoorapparaten – bij wie de gehoorgang vaak lange tijd afgesloten is – bleek de variatie aan bacteriën kleiner.
Een andere studie uit 2025 keek specifiek naar koptelefoons en oordopjes. Daaruit bleek dat het gebruik ervan samenhangt met een grotere kans op oorinfecties, vooral wanneer mensen ze met anderen delen.
Dat heeft meerdere oorzaken. Apparaten in het oor maken de gehoorgang warmer en vochtiger. Tijdens sporten kan zweet bovendien opgesloten raken. Zo’n warme, vochtige omgeving is ideaal voor bacteriën en schimmels, waardoor infecties of afscheiding kunnen ontstaan.
Daarnaast kunnen oordopjes de natuurlijke zelfreiniging van het oor verstoren doordat oorsmeer minder goed naar buiten kan bewegen.
Helemaal stoppen met koptelefoons is voor de meeste mensen niet realistisch. Wel raden experts aan om je oren regelmatig rust te geven, zodat de gehoorgang kan 'ademen'.
Hygiëne is minstens zo belangrijk. Maak oordopjes regelmatig schoon, bijvoorbeeld met een doekje of een zachte tandenborstel met licht zeepwater en laat ze goed drogen voordat je ze weer gebruikt. Vergeet ook het opbergdoosje niet.
Gebruik oordopjes liever niet wanneer je ziek bent of een oorontsteking hebt, omdat warmte en vocht het herstel kunnen vertragen. En merk je jeuk, roodheid of afscheiding uit het oor? Dan is het verstandig om tijdelijk te stoppen met in-ear apparaten en medisch advies te vragen.
Bron: Science Alert