Het vertrouwen in de democratie begint dicht bij huis. De ervaring van zeggenschap over de eigen omgeving kan een belangrijke stimulans zijn voor politieke participatie. Omgekeerd is het -al dan niet aangeblazen gevoel- dat je er niets over te zeggen hebt funest voor een gezonde democratie. Autoritaire bestuurders die dat onvoldoende beseffen bevorderen afzijdigheid en cynische tegendraadsheid. Op het lokale bestuur rust daarom een grote verantwoordelijkheid om ons huidige politieke systeem, met al zijn tekorten (maar beter is er niet), in stand te houden. Misschien wel een grotere verantwoordelijkheid dan de Haagse politici.
Lokale democratie bloeit bij een vrije lokale pers. Maar dat wil nog wel eens problemen geven. Niet alleen is in grote delen van het land de plaatselijke en regionale pers verdwenen of gedecimeerd. Waar lokale media nog wel actief zijn moeten ze nogal eens opboksen tegen lokale bestuurders die niet van kritiek gediend zijn. Sommige gemeente willen de rol de onafhankelijke media overnemen. Soms wordt er zware druk uitgeoefend op de plaatselijke pers om het beleid van de gemeente te volgen.
Een apart geval is de Gemeente Ede. Daar ligt de burgemeester, René Verhulst (CDA), al jaren in conflict met de lokale krant De Edese Vos. Het conflict is zo hoog opgelopen dat de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) zich met een brief van voorzitter Thomas Bruning heeft gewend tot de Gemeenteraad. Aanleiding is de weigering van de burgemeester om De Edese Vos interviews te geven. “Het categorisch weigeren van interviews door de burgemeester en de wijze waarop deze spreekt over de redactie van het lokale medium De Edese Vos draagt niet bij aan een klimaat waarin de lokale journalistiek goed haar werk kan doen. De opstelling van de burgemeester betreft geen incident, maar hindert nu al meerdere jaren het werk van de redactie van De Edese Vos.”
De krant geeft zelf een overzicht van incidenten waaronder een dreigbrief van een advocatenkantoor in 2023 waarmee de gemeente volgens de NVJ ‘volstrekt uit de bocht’ gevlogen is. Het advocatenkantoor had het versturen van de brief overigens ontraden. De aanleiding voor de recente NVJ-brief is een incident tijdens een openbare bijeenkomst over bestuurlijke integriteit en grondrechten in november 2025, waarbij burgemeester Verhulst een journalist van De Edese Vos delegitimeerde en het medium ‘smurrie’ noemde. Daarna belandde deze kwestie bij de advocaat van de NVJ, waarop Bruning zijn brief naar de raad stuurde.
De verantwoordelijkheid van de Gemeenteraad
Vorige week vond een gesprek plaats tussen de NVJ en een negental raadsleden, nadat de raad eerst collectief had besloten de brief van de NVJ in beslotenheid met de burgemeester te bespreken. Volgens NVJ-voorzitter Bruning kan de raad niet afzijdig blijven. “Wanneer een bestuurder een medium wegzet als ‘smurrie’ of de journalistieke integriteit ter discussie stelt zonder onderbouwing, dan kun je daar als raad niet aan voorbijgaan.” De raadsleden stelden blijkens het verslag meer interesse in de werking van de journalistiek dan in het handelen van de burgemeester. Ze leken te blijven steken in de suggestie dat er sprake was van een persoonlijke conflict tussen de burgemeester en de hoofdredacteur van De Edese Vos.
Woensdag vindt er een gesprek plaats tussen de burgemeester en de redactie van De Edese Vos. NVJ-voorzitter Bruning stelde in het gesprek met de raadsleden heel duidelijk dat hij geen journalistiek probleem heeft kunnen vaststellen, maar een bestuurlijk probleem. En daar kan de raad zich toch niet zo gemakkelijk aan onttrekken. “Wij zien vooral een burgemeester die nogal worstelt met kritische en aanhoudende vragen vanuit het medium,” aldus Bruning. Hij vatte zijn analyse direct daarna in één krachtige stelling samen: “Er is een burgemeester die publieke verantwoording moet afleggen. En er is een journalist die daar op zijn manier vragen over stelt.”
Met hun voorzichtige opstelling suggereren de volksvertegenwoordigers dat ze loyaliteit aan het bestuur verkiezen boven openheid en een onafhankelijke mening. Een duidelijker standpunt kan natuurlijk herrie opleveren. Dat is het risico. Maar de verkleving van het raadswerk met het bestuurlijk-ambtelijke apparaat is de dood in de pot van de lokale democratie. Volksvertegenwoordigers moeten de nodige afstand kunnen nemen. In alle openheid. Ze zouden een voorbeeld moeten nemen aan de onafhankelijke pers.
[overgenomen van Free Flow of Information]
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/06/30072516/3-2.jpg)
