In Frankrijk zitten scholieren met meer dan veertig in een klas, waar het in de zomer boven de 40 graden wordt en de verf van de muren bladdert. In Spanje heeft een algemene staking afgelopen week het land platgelegd, uit protest tegen de woningcrisis, achterblijvende lonen en hoge kosten van levensonderhoud. Het doet denken aan 1968, schrijft The Conversation, maar de jongeren van nu eisen zo ongeveer het omgekeerde.
Toen meer vrijheid, nu de basis
De generatie van 1968 was de eerste die massaal ging studeren, in een tijd waarin iedereen werk vond. Zij kwamen in opstand tegen betutteling: starre universiteiten, ontzag voor gezag en een verstikkende cultuur. De bekende leus “Il est interdit d’interdire!” (verbieden is verboden) was een roep om vrijheid van mensen die het goed genoeg hadden om die te willen.
De jongeren van 2026 vragen iets anders. Ze willen dat de staat waarmaakt wat hij belooft: een betaalbaar huis, een school die niet uit elkaar valt, een loon waar je van rondkomt. “De politiek van overvloed leidde tot acties voor meer vrijheid, de politiek van schaarste leidt tot acties voor voorzieningen”, vat het stuk samen.
Feiten op een rij
- Spanje: algemene staking op 11 november tegen woningnood, lage lonen en dure boodschappen.
- Frankrijk: 266.000 scholieren, leraren en ouders gingen op één dag de straat op, volgens de Franse regering ( Al Jazeera).
- Duitsland: scholieren liepen weg uit de les uit angst voor de dienstplicht.
- Griekenland: duizenden betoogden tegen het falende openbaar onderwijs.
- 20 november: Europese jongeren roepen op tot een internationale actiedag.
Waarom er geen gezamenlijk verhaal is
In 1968 deelden de demonstranten een taal: kritiek op het kapitalisme, de filosoof Herbert Marcuse en vooral verzet tegen de Vietnamoorlog. Die gemeenschappelijke noemer ontbreekt nu. Elk land heeft zijn eigen aanleiding, van schoolgebouwen in Frankrijk tot huizen in Spanje.
De Franse studentenbonden stelden tien eisen op, die de regering samen 10 miljard euro zouden kosten. “Genoeg is genoeg”, zegt Chloé Grunenwald van studentenbond FAGE, die zo’n 300.000 studenten vertegenwoordigt, tegen Al Jazeera.
Wel bundelen scholieren en studenten hun krachten met vakbonden en huurdersorganisaties. Daardoor groeien de acties sneller uit tot brede bewegingen dan in 1968.
Rellen kleuren het beeld
Ook dat is hetzelfde als toen: barricades lijken achteraf romantisch, maar golden destijds als maatschappelijke ontwrichting. Na grote vreedzame marsen in Frankrijk ging het nieuws vooral over de plunderingen die volgden.
Dit is historisch en ongekend door hoe groot het is.
Politici lezen dat geweld door hun eigen bril. De Franse socioloog Paolo Stuppia wijst erop dat het woord casseurs, Frans voor relschoppers, een vaag etiket is dat vooral jongeren uit arbeiderswijken treft.
Lukt het jongeren om iets te veranderen?
De les van 1968 is dat protest de cultuur verandert, maar geen macht oplevert. In Frankrijk won president De Gaulle dat jaar juist ruim de verkiezingen.
Het stuk ziet een kans dat het nu anders loopt. Concrete eisen als een betaalbaar huis zijn makkelijker om te zetten in een verkiezingscoalitie dan een groot ideaal. Spanje is de volgende test: daar zijn op 29 november vervroegde verkiezingen. In 2011 won de conservatieve Partido Popular er na landelijke demonstraties nog een absolute meerderheid.
Eerder schreef WEL al dat de mentale gezondheid van jongeren verder afneemt en dat steeds minder mensen nog een huurwoning vinden. De vraag voor Spanje en de rest van Europa is of protest deze keer wel tot macht leidt, of opnieuw tot een stem voor orde.
Meer weten?
Bronnen: The Conversation, Al Jazeera


