Ierland moet binnenkort twee keer voetballen tegen IsraĆ«l. Bondscoach Heimir HallgrĆmsson heeft daar begrijpelijk weinig trek in. “We spelen niet mĆ©t genocide, we spelen tĆ©gen genocide”, zei hij.
De IsraĆ«lische voetbalbond reageerde verontwaardigd, met een merkwaardig verweer: “We hebben op talloze gebieden bijgedragen aan de wereld en mensheid en daarbij een indrukwekkend aantal Nobelprijzen in de wacht gesleept.” Vervolgens kreeg HallgrĆmsson het verwijt dom, onwetend en hypocriet te zijn.
Vooral dat woordje “we” verdient aandacht.
IsraĆ«l zelf heeft namelijk veertien Nobelprijswinnaars voortgebracht. Dat is natuurlijk niet niets, maar ook niet per se iets om jezelf zo over op de borst te kloppen. Het aantal Joodse Nobelprijswinnaars wereldwijd daarentegen ligt boven de tweehonderd, en dat is inderdaad opmerkelijk. Wanneer de IsraĆ«lische voetbalbond in reactie op kritiek op IsraĆ«l begint over het “indrukwekkende aantal Nobelprijzen” dat “we” hebben gewonnen, wordt dus op zijn minst de suggestie gewekt dat de prestaties van Joden wereldwijd onderdeel zijn van een IsraĆ«lisch collectief.
Dat past bij de manier waarop IsraĆ«l zichzelf officieel definieert. IsraĆ«l heeft geen formele grondwet. De Basiswetten hebben er constitutionele status en vormen samen het constitutionele raamwerk van de staat. Een van die wetten bepaalt sinds 2018 expliciet dat IsraĆ«l de natiestaat van het Joodse volk is. Diezelfde Basiswet draagt de IsraĆ«lische staat op de banden met “leden van het Joodse volk” in de diaspora te versterken en hun culturele, historische en religieuze erfgoed te helpen bewaren.Ā De politieke koppeling tussen IsraĆ«l en Joden buiten IsraĆ«l is dus formeel in de staatsinrichting vastgelegd.
Daar zit ook een antisemitisch mechanisme in. Antisemitisme behandelt Joden immers als ƩƩn collectief waaraan eigenschappen, belangen en verantwoordelijkheid kunnen worden toegeschreven. IsraĆ«l versterkt precies dat denkbeeld wanneer het Joden buiten IsraĆ«l in zijn eigen “wij” trekt.
Als Joodse wetenschappers in de Verenigde Staten, Groot-BrittanniĆ« of Duitsland ineens onderdeel zijn van dat IsraĆ«lische “wij” zodra hun Nobelprijzen goed uitkomen, worden zij tegelijk verbonden aan een politieke staat waarvan zij helemaal geen deel hoeven uit te maken.
Daarmee worden niet alleen positieve eigenschappen gekoppeld aan alle Joden, zoals wetenschappelijke prestaties en Nobelprijzen. Via hetzelfde “wij” ontstaat ook een verbinding met de daden van de IsraĆ«lische staat. Inclusief de genocide in Gaza.
Zo bezien kun je zelfs stellen dat Israƫl zƩlf antisemitisch handelt. Omdat Israƫl zelf een van de basale antisemitische denkbeelden reproduceert: dat Joden overal ter wereld ƩƩn collectief vormen.
Een Jood in Amsterdam, New York of Londen heeft natuurlijk niets te maken met besluiten van Netanyahu, het IsraĆ«lische kabinet of het IsraĆ«lische leger. Toch maakt de IsraĆ«lische staatsopvatting hem of haar voortdurend onderdeel van hetzelfde wereldwijde “Joodse volk” waarvan IsraĆ«l zegt de natiestaat te zijn.
De IsraĆ«lische voetbalbond laat zien waar dat toe leidt. Bij Nobelprijzen zijn de prestaties van Joden wereldwijd plotseling onderdeel van “ons”. Zodra iemand vervolgens Joden aankijkt op wat IsraĆ«l doet, wordt dezelfde vereenzelviging terecht als antisemitisch herkend.
Het politieke nut van die vervaging is moeilijk te missen. Wie Israƫl presenteert als politieke vertegenwoordiger van alle Joden, kan kritiek op Israƫl vervolgens gemakkelijker voorstellen als een aanval op Joden en dus als antisemitisme. Dat gebeurt in de praktijk ook: mensenrechtenorganisaties hebben herhaaldelijk gewaarschuwd dat beschuldigingen van antisemitisme worden gebruikt om kritiek op Israƫl en steun voor Palestijnse rechten te delegitimeren of zelfs te onderdrukken. Zo werkt de vereenzelviging twee kanten op. Bij Nobelprijzen levert ze Israƫl prestige op, bij kritiek een schild.