Op een piepklein eiland in de Stille Oceaan ligt een radioactieve erfenis uit de Koude Oorlog begraven. De zogenoemde Runit Dome, een betonnen koepel vol radioactief afval, vertoont scheuren en staat onder druk door de stijgende zeespiegel. Het was ooit bedoeld als tijdelijke oplossing, maar het afval is nooit opgeruimd en dreigt nu een groot probleem te worden.
In 1958 voerde het Amerikaanse leger op Runit Island, onderdeel van de Marshall-eilanden, een kernproef uit, bekend als de ‘Cactus’-test. De explosie, met een kracht van 18 kiloton, liet een enorme krater achter. Jaren later werd die gevuld met meer dan 120.000 ton radioactief materiaal, afkomstig van nucleaire tests in de regio. Tussen 1977 en 1980 werd de plek afgedekt met een betonnen koepel van 115 meter breed: de Runit Dome.
Die koepel moest voorkomen dat gevaarlijke stoffen, waaronder plutonium, zich verder verspreiden. Maar het bouwwerk rust op poreus koraal en is aan de onderkant niet afgedicht. Daardoor kan grondwater vrij in en uit de krater stromen. Volgens experts is dit momenteel de belangrijkste bron van lekkage, al zijn de hoeveelheden radioactieve stoffen die vrijkomen vooralsnog relatief klein.
Toch groeit de bezorgdheid. Wetenschappers signaleren scheuren in het beton en vrezen dat de combinatie van zeespiegelstijging, hevigere stormen en hoge getijden de situatie kan verergeren. Een stijging van één meter, een scenario dat tegen het einde van deze eeuw realistisch wordt geacht, kan al grote gevolgen hebben voor het laaggelegen eiland, dat gemiddeld slechts twee meter boven zeeniveau ligt.
Onderzoekers die ter plaatse metingen hebben verricht, troffen verhoogde stralingswaarden aan in de bodem buiten de koepel. Dat kan wijzen op lekkage, maar ook op de gebrekkige opruimoperaties uit het verleden, waarbij radioactief afval soms simpelweg in de lagune werd gedumpt. Hoe dan ook, de aanwezigheid van plutonium-239, een stof die meer dan 24.000 jaar gevaarlijk blijft, maakt de situatie zorgwekkend.
De mogelijke gevolgen reiken verder dan het eiland zelf. Op zo’n 30 kilometer afstand wonen gemeenschappen die afhankelijk zijn van de lagune voor visserij en voedselvoorziening. Als radioactieve stoffen zich verspreiden, kan dat ernstige impact hebben op zowel de volksgezondheid als het ecosysteem.
Recente studies bevestigen dat klimaatverandering de grootste risicofactor vormt voor de toekomst van de Runit Dome. Stormvloeden en erosie kunnen het afval verder verspreiden over het atol. Experts pleiten daarom voor intensievere monitoring en transparantie richting de lokale bevolking.
Tegelijkertijd klinkt de roep om verantwoordelijkheid steeds luider. De Verenigde Staten, die verantwoordelijk waren voor de kernproeven en de bouw van de koepel, worden aangespoord om een duurzame oplossing te realiseren.
Bron: Science Alert