"Het gaat prima." We zeggen het allemaal weleens, terwijl we diep vanbinnen weten dat het helemaal niet zo goed gaat. Of we houden vast aan een baan, relatie of vriendschap die allang niet meer bij ons past. Volgens psychologen zijn dit voorbeelden van iets waar veel mensen mee worstelen: eerlijk zijn tegenover jezelf.
En dat blijkt een stuk ingewikkelder dan simpelweg de waarheid spreken. Ons zelfbeeld bestaat uit verschillende onderdelen. Er is de lichamelijke versie van jezelf, de herinneringen die je aan je leven hebt, de gedachten die alleen jij kent, de manier waarop anderen jou ervaren én het beeld dat je van jezelf hebt gevormd.
Meestal sluiten die redelijk goed op elkaar aan. Maar soms ontstaat er een kloof.
Denk aan iemand die zichzelf ziet als heel sociaal, terwijl anderen hem juist afstandelijk vinden. Of iemand die zichzelf nog steeds als sportief beschouwt, terwijl een blessure ervoor zorgt dat sporten nauwelijks meer lukt. Hoe groter dat verschil wordt, hoe lastiger het is om eerlijk naar jezelf te kijken.
Ook herinneringen spelen daarin een grote rol. Ons brein is namelijk verrassend selectief.
Sommige mensen blijven hangen in pijnlijke ervaringen uit hun jeugd en nemen die overtuigingen mee naar hun volwassenheid. Anderen doen juist het tegenovergestelde en kleuren gebeurtenissen mooier in dan ze waren.
Volgens psychologen is dat niet per se bewust. Ons brein probeert ons vaak te beschermen tegen pijn of teleurstelling. Alleen kan die bescherming er uiteindelijk voor zorgen dat we onszelf juist tegenwerken.
Je eerlijkheid wordt misschien wel het meest op de proef gesteld na een ingrijpende gebeurtenis. Denk aan een scheiding, een burn-out, ziekte of het verlies van een baan.
Veel mensen blijven dan vasthouden aan het leven dat ze hadden, terwijl de werkelijkheid inmiddels veranderd is. Dat is heel menselijk, zeggen experts. Maar uiteindelijk helpt het pas als je ook je zelfbeeld durft aan te passen aan de nieuwe situatie.
Volgens psychologen vermijden we de waarheid vaak omdat we bang zijn voor de gevolgen.
Wie toegeeft dat hij ongelukkig is in een relatie, weet dat daar misschien een moeilijk gesprek uit voortkomt. Wie eerlijk erkent dat een baan energie kost in plaats van geeft, zal misschien iets moeten veranderen. Juist daarom kiezen we soms liever voor de comfortabele leugen dan voor de ongemakkelijke waarheid.
Gelukkig kun je eerlijkheid oefenen. Volgens experts begint dat juist met kleine vragen. Bijvoorbeeld: waar word ik écht blij van? Of: Heb ik eigenlijk zin in dat feestje of ga ik alleen omdat ik denk dat het hoort?
Ook schrijven kan helpen. Door gedachten op papier te zetten, zie je na verloop van tijd patronen die je in het dagelijks leven misschien mist.
Daarnaast kan een goed gesprek met een vriend, familielid of therapeut waardevol zijn. Mensen die goed luisteren kunnen soms iets teruggeven wat je zelf nog niet ziet.
Eerlijk zijn tegenover jezelf voelt niet altijd prettig. Soms betekent het dat je moet toegeven dat iets niet werkt of dat je een keuze moet maken die spannend is.
Toch geloven psychologen dat juist daarin de grootste winst zit. Hoe beter je accepteert wie je bent, wat je nodig hebt en waar je grenzen liggen, hoe kleiner de afstand wordt tussen de persoon die je aan de buitenwereld laat zien en degene die je werkelijk bent.
Bron: Psychology Today
:format(jpeg):fill(f8f8f8,true)/s3/static.nrc.nl/taxonomy/ea4c1fa-11252025_Wereldzaken_Artikel-%2520en%2520itemafbeelding_1280x768px.png)
