De thermostaat lager zetten klinkt eenvoudig. Maar wat gebeurt er als je niet het hele huis verwarmt en alleen de woonkamer comfortabel houdt? Dat kan flink schelen, vooral wanneer slaapkamers, werkkamers en zolder overdag nauwelijks worden gebruikt. De besparing hangt wel af van je woning, isolatie, verwarmingssysteem en de manier waarop je bijverwarmt.

We vergelijken we drie veelgebruikte keuzes: de cv voor het hele huis, alleen de woonkamer verwarmen en plaatselijk warm blijven met een elektrische deken of infraroodpaneel.

Let op: de voorbeelden hieronder zijn rekenmodellen. Vul voor een persoonlijke berekening je eigen gas- en stroomtarief, woningtype en gebruiksduur in.

Wanneer bespaar je door één kamer te verwarmen?

De basis is simpel: minder ruimte op temperatuur houden vraagt meestal minder energie. Maar een woonkamer kan warmte verliezen naar koude kamers, de hal of een slecht geïsoleerde verdieping. Daarom werkt deze aanpak doorgaans beter wanneer:

• De woonkamer goed afsluitbaar is met deuren.
• De woning redelijk is geïsoleerd.
• Ongebruikte kamers niet ijskoud worden.
• Je overdag vooral in één ruimte verblijft.
• Je de thermostaat niet steeds fors omhoog en omlaag zet.

Een veelgemaakte fout is om alle andere kamers volledig onverwarmd te laten in een vochtig huis. Dat kan condens, schimmel en schade veroorzaken. Houd daarom ruimtes die gevoelig zijn voor vocht of leidingen minimaal vorstvrij en voldoende geventileerd.

Drie manieren vergeleken

1. De cv verwarmt het hele huis

Dit is de meest comfortabele optie: meerdere kamers blijven op een gelijkmatige temperatuur. Daar staat tegenover dat je warmte levert aan ruimtes waar op dat moment misschien niemand is.

Past goed bij:

• Gezinnen die veel kamers gebruiken.
• Huizen met open doorgangen.
• Woningen waar vochtproblemen ontstaan bij lage temperaturen.
• Mensen die thuiswerken in verschillende kamers.

Nadeel: je betaalt ook voor comfort in ongebruikte ruimtes.

2. Alleen de woonkamer verwarmen

Hierbij staat de thermostaat lager of gebruik je een slimme thermostaat met zones. Slaapkamers en andere ruimten worden beperkt verwarmd, terwijl de woonkamer bijvoorbeeld rond 19 graden blijft.

Past goed bij:

• Eén- of tweepersoonshuishoudens.
• Huishoudens die overdag vooral in de woonkamer zijn.
• Woningen met afsluitbare kamers.
• Mensen die bereid zijn een vest of plaid te gebruiken buiten de warme kamer.

Nadeel: het temperatuurverschil tussen kamers moet niet te groot worden, zeker niet bij matige isolatie.

3. Verwarmen per persoon

Bij plaatselijke verwarming verwarm je vooral het lichaam in plaats van de hele lucht in een kamer. Denk aan een elektrische deken, warmtekussen, voetenwarmer of infraroodpaneel bij een vaste zit- of werkplek.

Past goed bij:

• Lezen, televisie kijken of bureauwerk op één plek.
• Mensen die snel koude handen of voeten hebben.
• Een korte periode in een koele woonkamer.

Nadeel: het vervangt niet altijd basisverwarming. De ruimte kan nog steeds te koud of te vochtig worden.

Rekenvoorbeeld: wat kost het?

Stel: je bent zes uur per dag thuis in de woonkamer en zoekt extra comfort op koude dagen. Een elektrische deken van 100 watt gebruikt bij zes uur gebruik:

0,1 kW×6 uur=0,6 kWh0,1 kW×6 uur=0,6 kWh

Bij een stroomprijs van 30 cent per kWh kost dat:

0,6×0,30=0,18 euro per dag0,6×0,30=0,18 euro per dag

Dat is ongeveer 18 cent per dag voor persoonlijke warmte. Een elektrische kachel van 2.000 watt gebruikt in dezelfde zes uur veel meer:

2 kW×6 uur=12 kWh2 kW×6 uur=12 kWh

Bij 30 cent per kWh:

12×0,30=3,60 euro per dag12×0,30=3,60 euro per dag

De les uit deze vergelijking: een elektrische deken kan zuinig zijn omdat hij een persoon verwarmt. Een elektrische kachel verwarmt de lucht en kan daardoor duur worden als hij lang aanstaat. Of minder stoken met de cv daadwerkelijk voordeliger is, hangt af van hoeveel gas je daarmee bespaart.

Zo test je het thuis eerlijk

Probeer niet meteen op gevoel te beslissen. Doe een proef van zeven dagen.

1. Kies een vaste temperatuur voor de woonkamer.
2. Houd deuren naar ongebruikte kamers dicht.
3. Noteer dagelijks de stand of gegevens van je slimme meter.
4. Schrijf op wanneer je een elektrische warmtebron gebruikt.
5. Vergelijk de uitkomst met een week met vergelijkbaar weer.
6. Let ook op comfort, condens op ramen en eventuele vochtplekken.

Zo ontdek je niet alleen wat je verbruikt, maar ook of de aanpak in jouw woning prettig en verantwoord is.

Hoe koud mogen ongebruikte kamers worden?

Laat kamers niet langdurig extreem koud en vochtig worden. De veilige temperatuur verschilt per woning; let vooral op condens, vocht, schimmelrisico en leidingen die kunnen bevriezen.

Werkt dit ook in een slecht geïsoleerd huis?

Minder goed. In een tochtige of slecht geïsoleerde woning verdwijnt warmte snel en kan het verschil tussen warme en koude ruimtes vochtproblemen vergroten. Begin dan met kierdichting, radiatorfolie waar passend en betere isolatie.

Huur je een eengezinswoning met een cv-ketel? Dan raakt de warmtepompnorm van 2029 ook jouw huis, maar niet jij beslist erover. Als de ketel straks vervangen moet worden, kiest je verhuurder wat ervoor in de plaats komt. Jij merkt het op twee plekken: aan je energierekening, en misschien aan je huur.

Wat er in de Kamerbrief van 7 oktober staat, lees je in 'Is je cv-ketel tien jaar of ouder? Vanaf 2029 kost vervangen al snel €6.000 in plaats van €2.000, behalve in deze woningen'. Dit stuk is voor huurders.

Het kabinet werkt de norm uit met verhuurders

Over huurders zegt de Kamerbrief weinig. Volgens Solar Magazine wil het kabinet de plannen voor 2029 verder uitwerken in nauw overleg met verhuurders, woningeigenaren, de installatiebranche, fabrikanten en gemeenten. Een wetsvoorstel moet er volgens Dagelijkse Standaard in het voorjaar van 2027 liggen. Daarna gaat het in consultatie.

Een vast bedrag voor huurders staat dus nergens. Toen het vorige kabinet een warmtepompnorm voor 2026 voorbereidde, schreef de Woonbond al dat een verhuurder voor een (hybride) warmtepomp een huurverhoging kan vragen. Hoe hoog die mocht zijn en onder welke voorwaarden, was volgens de bond toen nog niet bekend. Wel bestaan er nu al regels voor huurverhoging na verduurzaming.

Een slecht label moet al eerder weg

Woon je in een huis met energielabel E, F of G? Dan kan je verhuurder al eerder aan de slag gaan. Volgens de Woonbond moeten verhuurders zulke woningen vóór 2029 verbeteren tot minimaal label D. Een verhuurverbod komt er niet, schreef de minister in 2025 aan de Tweede Kamer. Wel kan de gemeente vanaf 1 januari 2029 handhaven, eventueel met een dwangsom.

Daar zit voor verhuurders ook een prikkel achter. De labels E, F en G kosten in het puntenstelsel nu al 4, 9 en 15 huurpunten, schrijft Hollands Duurzaam. Een beter label levert dus ruimte op voor een hogere maximale huur.

Voor een kapotte ketel die alleen vervangen wordt, mag je huur niet omhoog. Voor een verbetering wel.

Bij een corporatie: €14 tot €19 in de rekenvoorbeelden

Corporaties en de Woonbond spraken in 2022 af dat zittende huurders geen huurverhoging krijgen voor isolatie. Voor een warmtepomp mag een corporatie wel een redelijke huurverhoging vragen. Hoeveel dat is, staat in de menukaart die Aedes en de Woonbond eind 2024 publiceerden. Daarbij gaat het om hoeveel warmte je huis nodig heeft, niet om de letter van het energielabel.

Twee rekenvoorbeelden uit die menukaart, allebei voor een woning van 80 vierkante meter met een hybride warmtepomp:

• Warmtebehoefte van 9.000 kWh per jaar: maximaal €14 per maand
• Warmtebehoefte van 10.200 kWh per jaar: maximaal €19 per maand
• Uitgangspunt: voor de meeste bewoners is de huurverhoging niet hoger dan wat ze besparen op energie
• Een corporatie hoeft de tabel niet te volgen, en jij hoeft een voorstel volgens de tabel niet te accepteren

De Woonbond adviseert om met een warmtepomp in te stemmen als je energierekening meer daalt dan je huur stijgt.

Bij een particuliere verhuurder: kosten gedeeld door levensduur

Voor particuliere en commerciële verhuurders bestaat zo'n richtlijn niet. Wel heeft de Huurcommissie een rekenmethode. Volgens de Woonbond komt een redelijke verhoging ruwweg neer op de kosten van de verbetering, gedeeld door de levensduur in jaren en daarna door twaalf. Subsidie die de verhuurder krijgt, gaat er volgens Huurstunt eerst af.

In de sociale huur en middenhuur mag je nieuwe huur ook niet hoger worden dan de maximale huur volgens het puntenstelsel. Huur je in de vrije sector, dan geldt dat maximum niet. De verhoging moet dan nog wel in verhouding staan tot de kosten, maar het oordeel van de Huurcommissie is volgens Huurstunt alleen een advies. In de sociale en middensector kan de uitspraak bindend zijn.

Zo werkt jouw nee

Huurverhoging na verduurzaming staat los van de jaarlijkse huurverhoging. Volgens Milieu Centraal moet je zelf toestemming geven voor elke huurverhoging die geen gewone jaarlijkse verhoging is. Woon je in een complex van minstens tien woningen, dan gaat het anders. Gaat 70 procent of meer van de huurders akkoord, dan gaat het plan door. Je hebt dan zes weken om bezwaar te maken en je kunt naar de rechter stappen.

Ben jij de enige die tegen is? Dan heb je meestal weinig kans. Recht & Raad wijst erop dat de andere huurders volgens de wet ook moeten meewerken als 70 procent instemt met een renovatie. En wie eerst tekent en later van gedachten verandert, kan aan die handtekening worden gehouden.

Andersom lukt het niet. Via het initiatiefrecht kun je je verhuurder om isolatie of een zuinigere cv-ketel vragen, maar niet verplichten om een warmtepomp te plaatsen, schrijft de Woonbond.

Wat je nu kunt doen

• Zoek het energielabel van je woning op. Heb je label E, F of G, dan kan er al vóór 2029 iets veranderen.
• Krijg je een voorstel? Vraag op papier wat er gedaan wordt, wat het kost, hoeveel subsidie de verhuurder krijgt en hoeveel je huur stijgt.
• Leg de huurverhoging naast wat je naar verwachting bespaart op gas. Is de verhoging hoger, dan raadt de Woonbond aan om niet in te stemmen.
• Gaat het om achterstallig onderhoud, zoals een ketel die het niet meer doet? Daarvoor mag de verhuurder volgens de Woonbond geen huurverhoging vragen.
• Denk je dat de verhoging te hoog is? Laat die dan toetsen door de Huurcommissie. Dat moet binnen drie maanden nadat de verbetering klaar is.

Ben je eigenaar en moet je zelf beslissen? Hoe je een hybride warmtepomp per maand betaalt, lees je in 'Geen €6.000 op de bank voor de hybride warmtepomp van 2029? Zo betaal je hem per maand, en dit levert hij op'.

Bronnen: Solar Magazine, Dagelijkse Standaard, Woonbond en Aedes, Woonbond, Tweede Kamer, Hollands Duurzaam, Milieu Centraal, Huurstunt, Recht & Raad, Huurcommissie

Het stamppotseizoen is bijna begonnen. Boerenkool, hutspot, zuurkool: bij de meeste mensen gaan de aardappelen nog altijd in een pan kraanwater met een snufje zout. Dat kan smaakvoller. Kook ze in bouillon en de stamppot is al op smaak voordat je de stamper pakt. Alleen heeft die truc een keerzijde die zelden wordt genoemd.

Wat er in de pan gebeurt

Tijdens het koken nemen de zetmeelkorrels in de aardappel water op en zwellen ze. Wat in het kookvocht zit, gaat deels mee naar binnen. Kook je in gewoon water, dan neemt de aardappel vooral smaakloos vocht op. Alle smaak moet er dan achteraf in: zout, peper, boter, melk.

Kook je in bouillon, dan zit er al smaak in de aardappel voordat je gaat stampen. Vooral het zout trekt mee, en daarmee de hartige ondertoon die stamppot nodig heeft. De fijnere aroma's van kruiden en groente dringen minder makkelijk door: daarvan heb je flink wat nodig voordat je ze echt proeft.

“De aardappel proeft vooral het zout uit de bouillon”

Welke bouillon bij welke stamppot

• Groente- of kruidenbouillon: past bij lichtere stamppotten, zoals rauwe andijvie.
• Runderbouillon: geeft een diepe smaak die goed samengaat met boerenkool en hutspot.
• Kippenbouillon: de veilige middenweg voor bijna elke stamppot.

De keerzijde: zout

Hier wringt het. Een gewoon bouillonblokje van 10 gram bevat bijna 5 gram zout. Kant-en-klare bouillon komt uit op zo'n 2,5 gram zout per soepkom. Het advies voor volwassenen is om niet meer dan 6 gram zout per dag binnen te krijgen.

Het grootste deel van het kookvocht giet je weliswaar af, maar wie daarna nog royaal zout strooit, zit al snel te hoog. De truc werkt dus pas echt als je de zoutpot daarna laat staan.

Kies daarom een zoutarme bouillon, of los het blokje op in meer water dan de verpakking aangeeft. Proef pas na het stampen of er nog zout bij moet. Vaak is het antwoord: nee.

“Laat na het stampen de zoutpot gewoon staan”

Zout in bouillon op een rij

• Bouillonblokje (10 gram): bijna 5 gram zout
• Kant-en-klare bouillon, één soepkom (250 gram): circa 2,5 gram zout
• Zoutarme varianten: een fractie daarvan
• Maximaal advies voor volwassenen: 6 gram zout per dag

Zo maak je het: boerenkool met bouillonaardappelen

Voor 4 personen:

• 1,2 kilo kruimige aardappelen
• 600 gram gesneden boerenkool
• circa 0,75 liter zoutarme groente- of runderbouillon
• 100 ml warme melk
• 30 gram roomboter
• 1 eetlepel grove mosterd
• peper en nootmuskaat
• eventueel een (vega)rookworst

Schil de aardappelen en snijd ze in gelijke stukken. Leg ze in een grote pan en giet er koude of lauwe bouillon op tot ze net onder staan. Zo garen ze gelijkmatiger dan wanneer je met kokend vocht begint. Leg de boerenkool erbovenop, doe het deksel op de pan en breng alles aan de kook. Laat het ongeveer 20 minuten zachtjes koken, tot de aardappelen gaar zijn.

Giet af, maar vang een kopje bouillon op. Stamp aardappelen en boerenkool fijn en roer er boter, warme melk en mosterd door. Te droog? Voeg dan beetje bij beetje van het opgevangen vocht toe. Maak af met versgemalen peper en een snuf nootmuskaat. Proef pas dan of er nog zout bij moet.

Ook met water kan het smaakvoller

Geen bouillon in huis? Doe dan een laurierblad, een halve ui of een paar takjes tijm in het kookwater. Het effect is milder, maar het scheelt een hoop zout. Zo blijft 'nooit in water' vooral een kwestie van smaak, en geen kookwet.

Meer weten?

• Voedingscentrum: Wat is de voedingswaarde van een bouillonblokje?
• Consumentenbond: Test bouillonblokjes – je koopt vooral zout
• Voedingscentrum: Zout en natrium

NEURENBERG (ANP) - Nobelprijswinnares Navanethem Pillay heeft wereldleiders gewezen op hun juridische verplichtingen. "Mijn boodschap aan politieke leiders is dat jullie de verplichting hebben om mensenrechten te beschermen en af te zien van oorlog", zei ze tijdens een persconferentie.

Pillay droeg de prijs op aan de overlevers van internationale misdrijven en beoefenaars van en voorvechters voor internationale gerechtigheid. De 85-jarige Zuid-Afrikaanse liet eerder in haar eerste reactie weten verrast te zijn door de prijs. Ze herhaalde dat en sprak nu van "de hoogste en grootste eer van mijn leven".

Ze sprak vanuit een rechtszaal in Neurenberg waar de processen tegen nazileiders uit de Tweede Wereldoorlog werden gehouden. "Misschien was het wel voorbestemd dat ik in deze historische rechtszaal was toen de aankondiging werd gedaan en ik te horen kreeg dat ik de prijs had gewonnen."

AMSTERDAM (ANP) - Het hoofdkantoor van Topsport Amsterdam, de organisatie die olympische en nationale topsporters ondersteunt, moet op zoek naar een nieuwe kantoorruimte. De brand van donderdagnacht in de kruipruimte van het Olympisch Stadion heeft zoveel schade achtergelaten dat het kantoor onbruikbaar is, laat de organisatie in een statement weten. De oorzaak van de brand wordt nog onderzocht.

"We zullen een paar lastige maanden tegemoetgaan", schrijft het team van Topsport Amsterdam. Hoewel de gehele schade nog niet in kaart is gebracht, is al wel duidelijk dat het bedrijf de komende vijf maanden niet zal terugkeren naar het kantoorpand.

Donderdag op vrijdagnacht ontstond er brand in de kruipruimte van de parkeergarage onder het Olympisch Stadion. Het volledige stadion, inclusief de bedrijfspanden in het gebouw, werd ontruimd. In het stadion zitten ruim dertig bedrijven. Het is volgens een woordvoerder van de veiligheidsregio nog niet duidelijk wat de schade bij al die kantoren precies is.

DEN HAAG (ANP) - Bij de eerste landelijke campagne om vuurwerk in te leveren hebben mensen ongeveer 7650 kilo vuurwerk weggebracht. Het ministerie van Justitie en Veiligheid heeft dat bekendgemaakt, na het sluiten van het 35e en laatste inleverpunt vrijdag in Hoorn.

De campagne begon ruim een maand geleden. Enschede had de hoogste opbrengst, met 686,5 kilo, gevolgd door Leeuwarden (609 kilo) en Zwolle (528 kilo). In Terneuzen kwam nog geen 11 kilo binnen. Ook in Venlo, Emmen, Tilburg, Maastricht, Den Helder, Den Bosch en Almere bleef de hoeveelheid onder de 100 kilo.

Het grootste deel, ruim 6500 kilo, bestaat uit consumentenvuurwerk. Dat mocht bij de vorige jaarwisseling nog worden afgestoken, maar is bij de komende oud en nieuw verboden. Verder leverden mensen bijna 600 kilo vuurwerk met flitspoeder in, zoals strijkers. Ook kwam er ruim 500 kilo aan noodsignalen binnen.

Vijf jaar lang hoefden ze geen cent rente te betalen over hun studieschuld. Vanaf januari is dat voorbij voor zo'n 250.000 oud-studenten.

Hun rentevaste periode loopt eind dit jaar af. Wie van 2022 tot en met 2026 vastzat aan 0 procent, krijgt de rentestijging van de afgelopen jaren nu in één keer op zijn bord.

Pechgeneratie

Hoeveel dat is, hangt af van je stelsel. Val je onder het oude stelsel (maximaal 15 jaar aflossen), dan betaal je 3,28 procent. In het nieuwe stelsel (maximaal 35 jaar) wordt het 2,70 procent. Ook de pechgeneratie, die zonder basisbeurs studeerde, valt in die laatste groep.

Oude stelsel

In euro's: wie in het oude stelsel nog €20.000 heeft openstaan en tien jaar moet aflossen, betaalt €28,60 per maand extra. Een schuld van €50.000 met twaalf jaar te gaan kost €72,13 extra.

Nieuwe stelsel

In het nieuwe stelsel loopt het verder op: een schuld van €100.000 met nog dertig jaar aflossen wordt €126,09 per maand duurder.

Vangnet

Er is wel een vangnet. DUO kijkt ook naar je inkomen en dat van je partner. Wie weinig verdient, gaat de stijging dus niet volledig voelen.

De nieuwe rente staat daarna weer vijf jaar vast. Wat er in 2032 gebeurt? Dat hoor je tegen die tijd wel weer van DUO.

Meer weten?

Koning Willem-Alexander heeft vrijdag op Huis ten Bosch een ontmoeting gehad met rechter Tomoko Akane, de voorzitter van het Internationaal Strafhof (ICC) in Den Haag. Wat de koning en Akane tijdens de ontvangst hebben besproken, is niet bekendgemaakt.

De Verenigde Staten zijn een campagne begonnen tegen het strafhof. Onlangs legde Washington nog een aantal hoge functionarissen van het ICC sancties op, onder andere tegen Akane. Donderdag meldden Amerikaanse media dat het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken "spoedig meer sancties zal opleggen" aan het ICC als reactie op de pogingen van het hof om Amerikaanse militairen aan te klagen.

De ontmoeting tussen de koning en Akane was op de dag dat oud-VN-mensenrechtenchef Navanethem Pillay te horen kreeg dat ze dit jaar de Nobelprijs voor de Vrede krijgt. Pillay was naast haar werk bij de VN ook rechter bij het ICC, het hooggerechtshof van Zuid-Afrika en het Rwandatribunaal.

Vivien Lichtenstein urges party leader to quit over ‘Zionism is racism’ policy – but could face no-confidence motion herself

• UK politics live – latest updates

The leader of the Jewish Greens has called for Zack Polanski to step down as pressure increases on the Green leader to acknowledge anger within the party over a new policy that equates Zionism with racism and calls for the state of Israel to be abolished.

The comments by Vivien Lichtenstein come after Caroline Lucas, the Greens’ former leader and first MP, criticised Polanski for a lack of leadership in missing the debate and vote at the weekend that resulted in the policy being passed.

The South African-born jurist and former UN human rights chief Navi Pillay has won a Nobel her efforts to promote peace and international law. The 85-year-old, who is an ad hoc judge at the international court of justice, received the news while attending the Nuremberg Forum. The forum is an annual gathering of legal scholars, practitioners, policymakers and civil society in Nuremberg, Germany, the location of the trials of Nazi war criminals that helped lay the foundations of international law.

The international criminal court said the Nobel Peace Prize awarded to Pillay, a former ICC judge, was important recognition for the role of international justice as a cornerstone of peace

• ICJ judge Navi Pillay wins Nobel peace prize for promoting international law

Ruim zestig Tanzanianen, uit overheid en bedrijfsleven, streken in Den Haag neer op een Europese zoektocht naar investeerders. De sponsor was de Europese Commissie, die in Afrika de concurrentie wil aangaan met China. „We stellen ons nu vooral de vraag: wat levert het Europa op?”

Nederland is onvoldoende voorbereid op extreme neerslag of droogte, wat door klimaatverandering vaker voorkomt. Begin 2024 ging het bij hoogwater op Marken maar net goed.

Elke twee seconden wordt een nieuwe chemische stof ontwikkeld, maar het toezicht op die stoffen is ondermaats, waarschuwt milieuchemicus Jacob de Boer in zijn boek Gif. Wat doen die PFAS, pesticiden, bisfenolen en brandvertragers in de leefomgeving en in je lijf?

Mr Mikage (ミスター御影） has added a photo to the pool:

Mr Mikage (ミスター御影） posted a photo: