Iedereen kent de filmscène: iemand grijpt naar de borst en zakt in elkaar. In het echte leven verloopt het zelden zo netjes. Hart- en vaatziekten zijn nog altijd een van de belangrijkste doodsoorzaken, en juist dat drama zorgt dat we de suffe, alledaagse signalen missen. Vermoeidheid? Druk. Snurken? Te veel wijn. Kaakpijn? De tandarts. Ondertussen tikt het door.
Twee trappen op en je hijgt alsof je de Mont Ventoux net achter je hebt. Wie plotseling veel sneller buiten adem raakt dan een paar maanden eerder, moet dat serieus nemen. Kortademigheid is een van de drie klassieke signalen van hartfalen, samen met vocht vasthouden en extreme vermoeidheid.
Trek 's avonds je sokken uit: staat het elastiek als een rode ring in je huid? Dan houd je vocht vast. Dikke enkels en onderbenen ontstaan doordat een verzwakt hart het bloed niet efficiënt rondpompt en vocht in de onderste ledematen zakt.
Een verzwakt hart pompt overdag minder efficiënt. 's Nachts komt dat vocht terug in de bloedbaan, en dus moet je plassen.
Elke nacht drie of vier keer uit bed voor de wc? Het wordt vaak geweten aan de prostaat of een glas te veel bij het eten. Maar bij hartfalen is nachtplassen een bekend symptoom. Overdag stapelt vocht zich op in de benen; horizontaal in bed komt het terug in de circulatie en moet het eruit.
Een hartinfarct hoeft niet in de linkerarm te schieten. Pijn in de kaak, nek, rechterschouder of tussen de schouderbladen kan ook wijzen op een infarct of op angina pectoris. Dit soort atypische klachten komt vaker voor bij vrouwen en ouderen, en wordt structureel afgedaan als spierpijn of stress.
Luid, onregelmatig snurken met adempauzes en happen naar lucht is geen slaapfolklore, maar mogelijk obstructieve slaapapneu. Onbehandeld verhoogt slaapapneu het risico op hoge bloeddruk, hartritmestoornissen en hartfalen aanzienlijk. De patiënt merkt er zelf niks van; de partner des te meer.
Bij mannen onder de vijftig kunnen aanhoudende erectieproblemen zonder duidelijke oorzaak jaren vóór pijn op de borst wijzen op vaatlijden. De slagaders in de penis zijn dunner dan die van het hart, dus daar zie je de schade eerder. Vervelend huisartsgesprek, maar één dat levens redt.
Wat op de bank een onschuldig detail lijkt, is in de spreekkamer soms een vroeg alarm.
Chronische parodontitis (ernstige tandvleesontsteking) hangt samen met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. De ontsteking in de mond werkt door in het hele lichaam. Wie bij het poetsen wekelijks een rode wastafel achterlaat, moet niet alleen naar de mondhygiënist, maar ook zijn bloeddruk en cholesterol laten checken.
Het klinkt als kwakzalverij, maar het staat in de leerboeken: het teken van Frank, een diagonale vouw in de oorlel, wordt in studies geassocieerd met een verhoogd risico op hart- en vaatziekten. Geen diagnose, wél een reden om andere risicofactoren serieus te nemen.
Ook op deze lijst: extreme vermoeidheid die niet weggaat met slaap, hartkloppingen of een overslaand hart, aanhoudende kriebelhoest bij plat liggen, plotselinge duizeligheid, koude handen en voeten, onverklaard gewichtsverlies of juist snelle gewichtstoename, en misselijkheid of pijn in de bovenbuik — dat laatste vooral bij vrouwen met een dreigend infarct.
Wat te doen? Één signaal is nog geen ramp. Meerdere tegelijk, of een signaal dat aanhoudt: bel de huisarts. Bij drukkende pijn op de borst die in rust langer dan vijf minuten duurt, bel je 112. Ook als je er zelf nog niet aan wil.
Meer weten? Hartstichting: hartinfarct herkennen · Hartstichting: 3 veelvoorkomende symptomen van hartfalen · Gezondheidsnet: hoe herken ik een hartprobleem?
- Hartstichting – hartinfarct: https://www.hartstichting.nl/hart-en-vaatziekten/hartinfarct hartstichting
- Gezondheidsnet – hoe herken ik een hartprobleem: https://www.gezondheidsnet.nl/hart-en-vaatziekten/hoe-herken-ik-een-hartprobleem gezondheidsnet