ANALYSE - Trump heeft een concentratieboog van een pinda, een ego dat voortdurend gestreeld moet worden – een werkje waar hij overigens graag bij helpt, omdat hij er zelf ook zo van geniet – en oneindig veel bewondering voor de persoon die hij overal in bladgoud weerspiegeld ziet. Een man met allerlei zwaktes dus, waarvan er veel bekend zijn en niet zo interessant.
Minder bekend en veel interessanter is de zwakte die spreekt uit z’n buitenlandbeleid. Over die zwakte moeten we het als Europa juist veel meer hebben. Het is een zwakte die hij verbergt, zoals Poetin zijn zwaktes verbergt, door zich machtiger voor te doen dan hij werkelijk is. Hij probeert met bluf te imponeren, maar daar moeten we ons niet door van de wijs laten brengen. We moeten juist voortdurend over zijn zwaktes spreken, omdat precies dat de leider die het van zijn geveinsde macht moet hebben verzwakt.
De zwakte van het buitenlands beleid van Trump is eigenlijk heel simpel: Trump ondermijnt de macht van de V.S. Hij is een president die zich als machtig voordoet, maar verzwakt ondertussen op allerlei manieren het land dat hem als als leider gekozen heeft.
Fundamenten van de Amerikaanse wereldmacht
Dat verzwakken begon vrij snel na zijn inauguratie met het op allerlei manieren ondermijnen van de Amerikaanse macht. Dat deed hij door USAID af te schaffen. Het organiseren en financieren van hulp die deze overheidsorganisatie leverde was een vorm van wat wel softpower wordt genoemd. Hulp levert goodwill op, een betere verstandhouding en enige invloed in een land. Het opschorten van die softpower speelt vooral China in de kaart, dat met allerlei initiatieven de plek van de V.S. graag inneemt.
Naast deze softpower, die je een lichte vorm van samenwerking kunt noemen, heeft de V.S. sinds de Tweede Wereldoorlog via allianties en verdragen allerlei samenwerkingen opgetuigd. De Navo is natuurlijk zo’n alliantie, die zelfs zo ver gaat dat lidstaten, via artikel 5, voor elkaars veiligheid instaan. Maar denk ook aan het Trilaterale Pact tussen de V.S. Japan en Zuid Korea, het Mutual Defens Treaty met de Filippijnen, de veiligheidssamenwerking (AUKUS) tussen de V.S., Australie en het V.K.
De V.S. heeft altijd in het hart van die allianties gestaan en dat vergrootte haar macht. Niet in de laatste plaats door alle militaire faciliteiten op het grondgebied van haar bondgenoten, die haar de mogelijkheid verschafte wereldwijd te kunnen opereren. Daarmee is zelfs haar harde militaire macht afhankelijk van die bondgenootschappen.
Ten tijde van de koude oorlog stond de V.S. daarom nooit alleen tegenover de Sovjet-Unie. Ze stond daar altijd als leider van wereldomspannende allianties waar naast alle landen die we tot het Westen rekenen, ook Japan, Zuid Korea en de Filipijnen onderdeel van uitmaakten.
Trump is al die vormen van samenwerking nu aan het ontmantelen. Dat doet hij door zijn persoonlijke handelswijze – dreigen en chanteren – die van het Witte Huis te maken. Zijn onbetrouwbaarheid wordt zo de onbetrouwbaarheid van Washington, het voormalige hart van al die bondgenootschappen. Bondgenoten zijn niets zonder vertrouwen. Artikel 5 van de Navo betekent niets zonder vertrouwen. Trump ondermijnt het vertrouwen in de door de V.S. zelf opgebouwde bondgenootschappen en daarmee de wereldorde die daar uit voortkwam.
Economie
Naast de vele allianties en verdragen is de macht van de V.S. natuurlijk ook economisch van aard en ook in de economie speelt vertrouwen een grote rol. Vertrouwen dat op zich prima kan samengaan met het terughalen van de industrie naar de V.S. – de verandering die Trump zegt te willen bewerkstelligen. Een overheid die deglobalisering tot doel verheft en importtarieven gebruikt om die verandering teweeg te brengen, hoeft geen vertrouwen te schaden. Wel is het dan van belang plannen voor een langere termijn te maken, waar bedrijven op kunnen anticiperen.
Het Witte Huis van Trump is daar echter niet toe in staat. Met haar doorlopende improvisatie-act van bedreigingen en chantage zaait ze vooral onrust. Dat betekent voor bedrijven hetzelfde als voor iedereen die met de regering Trump te maken heeft, ongewisheid over de toekomst. Terwijl politieke stabiliteit en lange termijn beleid juist de basis vormt voor langdurige investeringen. Dus waar de geïntegreerde westerse economieën een bron van macht waren, ondermijnt Trump ook die macht door zand in de machine van de economie te gooien. Hoewel het even rustig leek aan dat front, veranderde dat recent weer in de context van zijn Groenland-obsessie. Wederom dreigementen met zijn hand bij het knoppenpaneel van de tarieven.
Vrijheid
De Verenigde Staten is niet alleen een land, maar ook een belofte – het land van de vrijheid. Een belofte die velen heeft overtuigd en naar de Verenigde Staten heeft gelokt. Maar die belofte van vrijheid is niet onfeilbaar. Die belofte blijft niet eindeloos overeind staan met een regering die die vrijheid doorlopend ondermijnt. Door haar aanvallen op de pers, op politieke tegenstanders, op de integriteit van het kiesproces, op de rule of law, waar ook politie- en opsporingsdiensten als ICE aan gehouden zouden moeten zijn.
De eerste oorlog die Trump begon, die hij eigenlijk al aankondigde op 6 januari 2021, is de oorlog tegen het land van de vrijheid. Een land dat die naam eer aandeed in de Tweede Wereldoorlog, waardoor vele landen als liberale democratie konden voortbestaan. Sindsdien bezoedelde ze die naam met talloze buitenlandse interventies en vele doden die dat kostte. Maar in het binnenland van de Verenigde Staten kon dat zelfbeeld van het land van de vrijheid ongehinderd blijven bestaan. Tot Trump. Met Trump verdwijnt het land van de vrijheid en daarmee de macht van die belofte.
Machtsvertoon
Dan is er, over macht gesproken, natuurlijk ook nog het Amerikaanse leger. Dat is groot en krachtig, maar is het onder Trump ook machtig? Want dat is misschien niet helemaal hetzelfde. Macht is meer dan domme kracht. Een leger is machtig wanneer het wordt geleid door een president die weet waar hij voor staat en dat ook aan iedereen duidelijk maakt. Want een leger moet volkomen helder voor ogen hebben wie vriend is en wie vijand. Dan kan zo’n legerapparaat daarop anticiperen, met wapenaankopen en infrastructuur en met scenario’s en strategieën die voorbereiden op doelgerichte actie.
Maar wat gebeurt er in zo’n leger op het moment dat Trump plotseling begint over Groenland? Als hij dreigt het eiland, dat onderdeel is van een Navo-bondgenoot waarmee de Amerikanen in Irak en Afghanistan samenwerkte, met kracht in te lijven? Als de president vriend en vijand door elkaar begint te halen en hij het leger opzadelt met de verwarring die hij daarmee schept.
En wat zagen de Chinezen en de Russen toen opperbevelhebber Trump zich onbesuisd tegen die kleine bondgenoot keerde? Dat hij zich, om te beginnen, door iets onbeduidends liet afleiden. Hij had zich het afgelopen jaar ook op allerlei manieren resoluut achter Taiwan kunnen opstellen, met militaire aanwezigheid in de regio bijvoorbeeld en massale wapenleveringen. Hij had ook zonder veel moeite de Russische oorlog in Oekraïne de goeie kant op kunnen duwen, met de levering van langeafstandsraketten, luchtverdedigingswapens en gevechtsvliegtuigen, om de druk op Rusland op te voeren. Wat China en Rusland echter zagen was een opperbevelhebber die niet de ruggengraat heeft om tegen hen op te staan, maar het wel opnam tegen het kleinste bondgenootje van de klas. Dat was geen vertoon van macht, maar van zwakte. En een leger met een zwakke opperbevelhebber, is geen machtig leger.
Wie wil er een zwakke president?
Op allerlei manieren verzwakt Trump z’n eigen land en dat mag hij natuurlijk doen. Hij mag bondgenootschappen ondermijnen, het Amerikaanse investeringsklimaat ondergraven, de droom van z’n land aan diggelen helpen en z’n leger desoriënteren omdat hij vriend en vijand door elkaar haalt. Het mag. Maar het minste dat wij dan kunnen doen is daar vragen over stellen.
Politiek leiders, journalisten, academici en andere woordvoerders van de democratische wereld, moeten via Amerikaanse media het woord tot het Amerikaanse volk richten en een eenvoudige vraag stellen: waarom verzwakt jullie president zijn eigen land? Welke Amerikaan wil een president die de Verenigde Staten niet sterker maakt, maar zwakker? Die vraag en alle illustraties die daarbij horen, moeten we stellen en blijven stellen. Want alleen al het stellen van die vraag, over een leider wiens macht voor een groot deel bestaat uit de vele mensen die in die macht geloven, verzwakt zijn positie en helpt de democratie.
