With the news that the ginger giants arrange playdates for their offspring, scientists say messing about has health benefits for humans of all ages

The school summer holidays are upon us. Cue the annual expectation that parents will conjure up six weeks of affordable, memory-making fun while holding down a job and hanging on to their sanity. Baking, picnics and den building may be wholesome, but they also involve spending time with your children. By day four, the den starts to look less like a place of adventure and more like somewhere to hide till September.

The answer, of course, is the playdate: the socially sanctioned art of abdicating responsibility for a few precious hours so you can finish a cup of tea while it’s still warm. And it turns out that humans aren’t the only ones to have discovered the benefits of a little parental outsourcing. A recent study suggests that orangutan mothers also arrange playdates for their offspring.

Helen Pilcher is a science writer and the author of This Book May Cause Side Effects

Continue reading...

Pete Goding has been photographing the Tour de France for 20 years – here he gives an insight into what it’s been like to document this year’s race

Twenty Tours de France. It seems faintly ridiculous when I write it down. My first was the year Lance Armstrong’s carefully constructed empire was beginning to wobble. I photographed him circling the Champs-Élysées with a film SLR, blissfully unaware that neither film cameras nor Armstrong’s reputation would age particularly well.

Today I’m back where it all began, sitting outside a cafe a stone’s throw from Place de la Concorde nursing a café crème while Paris carries on entirely oblivious. A couple laugh over breakfast. Someone walks an exceptionally pampered poodle. A waiter in a waistcoat unsuccessfully attempts to persuade two tourists that vodka is an acceptable accompaniment to a croissant. In a few hours the world’s biggest bike race will thunder through these streets. Right now, it’s just another Sunday morning.

Continue reading...

As the paddock disperses for its traditional mid-season three-week break, the race is on to catch Kimi Antonelli

Mercedes came into the season as favourites and have lived up to the billing. Their car has been dominant with eight wins from 11 meetings, a strike rate greater perhaps even than the team had expected. Despite the rather skewed conclusions of the Aduo engine assessment, which declared the Red Bull the cream of the crop (on the basis of internal combustion output rather than overall capacity) the Mercedes power unit as a whole, including the hybrid electrical element which is now so vital, is without doubt the class of the field.

Continue reading...

Ebikes with child seats – plus idyllic campsites and pit stops en route – turn a five-day ride on the car-free Véloscénic into a wonderful family holiday

“Are you mad?” says a fellow guest over dinner at our campsite. “I heard you’re here on a long-distance cycle ride with your toddlers.”

I am in Orne, a region in Normandy, with my sister Issy and our three-year-old sons, Sid and Ralph. The landscape folds around us in green-over-green – hedgerow, oak, mossy manor wall – then opens into meadows where Percheron horses graze, knee-deep in wildflowers. Deer leap from the bocage. Cidre and poiré have been pressed here since the middle ages. The villages are sandy stone, blue- and green-shuttered; roses against the boulangerie.

Continue reading...

Roland Reinstadler gained access to the cloistered Lanegg monastery in South Tyrol, documenting the traditions, rituals and daily lives of its priests and nuns

Continue reading...

The writer and climber brings colour and carnival to his account of a country and people shaped by its mountains

It comes as a shock to learn that Britain’s uplands were not always rocky, covered with coarse grass and suitable only for sheep. About 54,000 years ago – a mere blink in geological time – this island’s high places were teeming with nature. Lushly forested peaks, crags and gorges were home to megafauna including mammoth, woolly rhinoceros and giant elk. The one sour note in this elevated Garden of Eden was the carnivorous cave lions and sabre-tooth cats who prowled the browse looking for a meaty dinner.

Ed Douglas’s achievement in this excellent book is to return a proper sense of colour and even carnival to Britain’s high places. His first job, though, is to define his terms. In 1936, the celebrated US geographer Roderick Peattie declared that what made a mountain was not its elevation so much as its capacity to “enter into the imagination of the people who lived in [its] shadows”. But by the 1990s, the United Nations, newly tasked with protecting the world’s high places from environmental and economic decline, insisted on getting out its tape measure and statistical charts and coming up with some universal criteria.

Continue reading...

The duo’s groundbreaking 1985 tour reveals a strange collision of pop stardom and communism, a re-edit of Lindsay Anderson’s efforts that got him fired

Here is a documentary that has a very important story to tell, maybe more important than it feels comfortable admitting. It’s about two separate subjects – or maybe three: Wham!, China and film-maker Lindsay Anderson. A superpower nervously edging towards western-style openness, a pop band nervously doing what needed to be done to make it big in the US, and a great film director, needing the money, taking on a project he didn’t really believe in.

In 1985, Wham!’s beetle-browed manager Simon Napier-Bell had a cunning plan for how George Michael and Andrew Ridgeley could break the US: Wham! would be the first ever western pop band to perform in mainland China. They would play where the Beatles, the Stones and Elvis had never played, and the resulting global publicity would launch them into the US. (He was right – it did.) In our modern age, the movie and music businesses routinely consider China as the key element of the all-important Asian market, but in 1985, Michael and Ridgeley were the Kirk and Spock of the charts, going where no pop act had gone before.

Continue reading...

HOOFDDORP (ANP) - Basic-Fit heeft er weer meer sportschoolgangers bijgekregen. De fitnessketen profiteert onder meer van een verdere uitbreiding van het aantal vestigingen. Sportscholen krijgen er gemiddeld ook meer leden bij.

Het in meerdere landen actieve bedrijf telt nu 6,1 miljoen leden. Dat zijn er zo'n 1,5 miljoen meer dan een jaar geleden. Eerder dit jaar ging Basic-Fit al door de grens van 6 miljoen. Het aantal locaties bedraagt inmiddels zo'n 2200.

Topman René Moos spreekt van "sterke prestaties". "We zijn met name verheugd over de stijging van het gemiddelde aantal lidmaatschappen per Basic-Fit-club naar 2999, oftewel 229 meer dan een jaar geleden." Hij denkt dat dit onder meer komt door ruimere openingstijden. Sommige vestigingen zijn 24 uur per dag geopend.

Omzet

De omzet steeg in de eerste jaarhelft met 18 procent tot 800 miljoen euro. Onder de streep bleef 23,6 miljoen euro winst over, tegen 7,9 miljoen euro verlies een jaar terug. Moos stelt dat kostenbesparingen vruchten afwerpen. Basic-Fit heeft zijn verwachtingen voor de winst voor heel dit jaar ook verhoogd.

Intussen werkt het bedrijf aan verdere uitbreidingen. Basic-Fit kondigde eerder deze maand aan de Duitse branchegenoot wellyou over te nemen voor 52 miljoen euro. Wellyou heeft 41 clubs, hoofdzakelijk in het noorden van Duitsland, met ongeveer 110.000 leden. De clubs worden na de overname omgebouwd tot Basic-Fit.

Basic-Fit is de grootste fitnessketen van Europa. Frankrijk is de grootste markt van het bedrijf. Daar heeft de keten meer dan 900 eigen vestigingen. In Nederland telt Basic-Fit 250 eigen clubs; in Spanje en België gaat het elk om 241. Duitsland, Oostenrijk en Luxemburg zijn bij elkaar goed voor bijna 120 eigen locaties. Verder werkt Basic-Fit ook nog met meer dan 400 franchisevestigingen.

ARLES (ANP) - Tijdens werk ter voorkoming van bosbranden is ten noorden van het Zuid-Franse Arles een 38-jarig lid van de vrijwillige brandweer om het leven gekomen. Hij reed alleen in een speciaal voor bosbrandbestrijding ontworpen brandweertruck en raakte van de weg, melden Franse media. Over de oorzaak van het ongeluk is nog niets bekend.

Volgens Franse media zijn de afgelopen weken in het land vier brandweerlieden omgekomen. Onder hen was een brandweerman die door uitputting achter het stuur van zijn brandweerwagen in slaap viel.

Arles ligt in het departement Bouches-du-Rhône, waar ook wordt gevreesd voor bosbranden, zeker nu het weer erg warm wordt.

De bosbranden ten westen van Bordeaux zijn nu stabiel. De kleinere bosbrand in de streek bij Biscarrosse is onder controle en de grote bosbrand circa 40 kilometer noordelijker is stabiel. De brandbestrijders proberen te voorkomen dat er nieuwe brandhaarden ontstaan. Volgens media zijn bij deze branden 88 brandweerlieden gewond geraakt.

LONDEN (ANP) - De Britse verzorgings- en voedingsmiddelenproducent Unilever heeft het afgelopen kwartaal een duidelijke verkoopspurt doorgemaakt. De groei van het aantal verkochte producten, zoals Dove en Vaseline, lag op het hoogste niveau in meer dan tien jaar. Prijsverhogingen werden nog niet op grote schaal doorgevoerd. Wisselkoersen hadden een negatieve invloed, maar de omzet kwam wel hoger uit dan een jaar eerder.

Unilever verwacht door de positieve resultaten voor heel dit jaar een hogere onderliggende omzetgroei, waarbij niet wordt gekeken naar de effecten van overnames, desinvesteringen en valutaschommelingen. Dat groeicijfer zal tussen de 4 en 6 procent uitkomen. Dat komt in de tweede helft van dit jaar vooral door prijsverhogingen. In de eerste helft van het jaar droeg dat component maar voor 0,6 procent bij. De volumegroei van ruim 4 procent was bepalender voor de omzetgroei van bijna 5 procent.

Groeiversnelling

Na een goed eerste kwartaal was er afgelopen maanden nog een groeiversnelling. Het aantal verkochte producten nam in het tweede kwartaal met 5,5 procent toe.

De totale omzet kwam in de eerste zes maanden van dit jaar uit op 26 miljard euro, een groei van 0,5 procent. Wisselkoersen hadden een negatief effect van 5 procent. De nettowinst kwam mede daardoor 3,5 procent lager uit op 3,3 miljard euro.

Unilever richt zich steeds meer op de markt voor schoonheidsproducten en persoonlijke verzorging, zoals huidcrèmes en tandpasta. In maart maakte het concern de verkoop bekend van een groot deel van zijn voedingsmiddelendivisie, bekend van merken als Knorr en Calvé, aan de Amerikaanse branchegenoot McCormick. Binnen een jaar moet de deal, met een waarde van ongeveer 39 miljard euro in aandelen en contanten, volledig zijn afgerond.

AMSTERDAM (ANP) - De terugbetaling aan Philips van 186 miljoen euro in het tweede kwartaal voor de Amerikaanse importheffingen is een eenmalige meevaller. Dat heeft topman Roy Jakobs van het zorgtechnologieconcern gezegd in een toelichting op de resultaten over het tweede kwartaal. In het derde kwartaal zal Philips hooguit nog enkele miljoenen ontvangen uit die terugbetaling, aldus Jakobs.

Volgens hem is die terugbetaling te danken aan het snelle papierwerk dat Philips had ingediend om dat geld terug te krijgen nadat het Amerikaanse Hooggerechtshof in februari een groot deel van de importheffingen van president Donald Trump onwettig had verklaard. Jakobs stelde dat Philips een van de eerste bedrijven is die dit geld heeft ontvangen. "Ik ben zeer blij om dat op de bank te hebben."

Dankzij die meevaller verhoogde Philips zijn verwachting voor de operationele winstmarge in dit jaar. Philips rekent nu op een marge van 13,5 tot 14 procent. Eerder was dit 12,5 tot 13 procent.

LEUVEN (ANP/BELGA) - Een 18-jarige jongen wilde in 2024 een terroristische aanslag plegen op de Pride in Leuven. De Belgische krant Het Laatste Nieuws meldt dat hij in november samen met een medeverdachte terechtstaat.

Hij zocht wapens op de berichtendienst Telegram en trok de aandacht van de politie. De tiener legde zo contact met een undercoveragent en werd samen met anderen aangehouden. Hij heeft maandenlang in voorarrest gezeten, maar is inmiddels in de aanloop naar het proces vrij, aldus Het Laatste Nieuws.

De twee worden beschuldigd van deelname aan een terroristische groep en het beramen van een terroristische aanslag.

Vijf uur 's ochtends, een por tegen je wang en een spinnend geluid dat niet helemaal lekker klinkt. Je kat is geen nachtdier dat wraak neemt voor een saaie dag — het is een schemerjager dat precies het gedrag vertoont waarvoor het gebouwd is. Wat er daarna gebeurt, zegt vooral iets over wie sneller toegeeft: jij of de kat.

Geen nachtdier, wel een ochtendmens-nachtmerrie

Het hardnekkigste misverstand over katten is dat ze nachtdieren zijn. Dat klopt niet. Katten zijn crepusculair: ze zijn het meest actief bij zonsopgang en zonsondergang, niet midden in de nacht. Dat is volgens dierenwelzijnsorganisatie IFAW een overblijfsel van hun leven als roofdier — schemering is het moment waarop prooien zoals muizen en vogels zelf actief worden, en het is ook het koelste deel van de dag, dus fysiek voordeliger om te jagen.

Voor een huiskat betekent dat een energiepiek rond zonsopgang — precies wanneer jij nog wilt slapen. Geen slecht gedrag, maar een dier dat zijn ingebouwde klok volgt in een huis dat daar niet op is ingericht.

De spin die eigenlijk een schreeuw is

Niet elk gespin is hetzelfde, en dat is verre van toeval. Gedragsonderzoeker Karen McComb van de University of Sussex ontdekte dat katten een aparte versie van hun spinnen gebruiken wanneer ze voedsel willen: de "solicitation purr". Daarin verstopt de kat een hogere frequentie, rond de 220 tot 520 hertz, in het gewone lage gespin. Die frequentie overlapt met het huilen van een menselijke baby.

McComb liet vrijwilligers — ook mensen zonder katten — naar opnames luisteren. Zij beoordeelden de spinsels met die verstopte "schreeuw" stelselmatig als urgenter en onprettiger dan gewone, tevreden spinsels. Filterden de onderzoekers dat hoge geluidselement er digitaal uit, dan daalde die urgentie meteen. De conclusie, gepubliceerd in Current Biology, is voorzichtig: katten lijken misbruik te maken van een aangeboren menselijke gevoeligheid voor noodsignalen van jonge dieren. Dat is een aangetoond mechanisme, geen bewijs dat een kat bewust "weet" wat het bij jou oproept.

Belangrijk is ook dat dit gedrag vooral voorkomt bij katten met een langdurige, exclusieve band met één eigenaar — niet in drukke huishoudens waar dat ene spinnetje makkelijk over het hoofd wordt gezien.

Miauwen is voor jou, niet voor andere katten

Volwassen katten miauwen nauwelijks tegen elkaar. Onderling communiceren ze vooral via geursignalen en lichaamshouding — dat blijkt ook uit voorlichting van het Landelijk Informatiecentrum Gezelschapsdieren over kattengedrag. Het miauwen dat jij elke ochtend krijgt, is dus geen restje kittengedrag dat toevallig is blijven hangen: het is een geluid dat katten in hun samenleven met mensen specifiek richting ons hebben ontwikkeld, omdat het werkt. Wij reageren erop, dus het wordt herhaald.

Hoort mijn kat écht bij mij?

Hier wordt het interessant voor de band-vraag. Gedragsonderzoeker Kristyn Vitale en collega's van Oregon State University onderzochten of katten iets vertonen dat lijkt op menselijke gehechtheidsstijlen. In hun studie, gepubliceerd in Current Biology, werd ongeveer 64 procent van de onderzochte kittens geclassificeerd als "secure attached": ze begroetten hun eigenaar na een korte afwezigheid, zochten even contact en gingen daarna zelf weer de kamer verkennen. De rest was ambivalent of vermijdend — patronen die ook bij menselijke peuters en honden voorkomen.

Dat is een reëel, gemeten gedragspatroon, geen bewijs van een emotie. Wetenschappers kunnen vaststellen hóe een kat reageert op terugkeer van de baas; wat een kat daarbij "voelt", blijft onmeetbaar. Dat je kat van je houdt, is dus een interpretatie die veel eigenaren logisch vinden — geen conclusie die uit het onderzoek zelf volgt.

Honger, verveling, aandacht of toch de dierenarts?

Niet elk vroeg-ochtend-miauwen heeft dezelfde oorzaak, en dat onderscheid is precies waar veel eigenaren de mist ingaan:

• Honger. De meest voorkomende reden. Katten zijn van nature ingesteld op meerdere kleine maaltijden per dag, niet op twee grote, blijkt uit voorlichting van het LICG.
• Verveling of te weinig prikkels overdag. Een kat die geen jachtmoment heeft gehad, zoekt dat 's ochtends vroeg alsnog op.
• Aandacht. Soms gaat het niet om voer, maar om contact — en dat is lastig te onderscheiden zonder het gedrag goed te observeren.
• Een medisch probleem. Bij oudere katten kan hyperthyreoïdie (een te snel werkende schildklier) onrust en hyperactiviteit veroorzaken, naast gewichtsverlies ondanks goede eetlust, veel drinken en een verhoogde hartslag. Bij katten van pakweg tien jaar en ouder kan ook cognitieve disfunctie meespelen: verandering in het dag-nachtritme, meer nachtelijke activiteit en miauwen horen daar volgens voorlichtingsmateriaal van de gedragskliniek van de Universiteit Utrecht bij.

Het verschil zit in het patroon: plotselinge verandering, gewichtsverlies, meer drinken of verwardheid zijn signalen om naar de dierenarts te gaan, niet om harder je best te doen met een speeltje.

Wat werkt — en wat het juist erger maakt

De grootste fout is toegeven, al is het maar één keer. Gedragswetenschappers noemen dit intermittent reinforcement: als een gedrag soms beloond wordt, wordt het juist volhardender, omdat de kat niet kan voorspellen wanneer het wél werkt. Eén keer opstaan om te voeren om vijf uur leert je kat niet "soms werkt het niet", maar "blijven proberen loont".

Wat wel helpt, volgens gangbaar gedragsadvies:

Een kat die je 's ochtends wekt, is geen bewijs van een slechte band en geen bewijs van een goede. Het is een schemerjager dat een eeuwenoude strategie toepast op een soort die toevallig een wekker en een voerbak heeft.

Meer weten?

• IFAW: informatie over de huiskat
• LICG: alles over katten
• Universiteit Utrecht Gedragskliniek: infobrief dementie bij hond en kat

Social

Vandaag vindt de achtste ontmoeting met Netanyahu van Trumps tweede termijn in het Witte Huis plaats, en zoals altijd zijn er wat spanningen vooraf. Netanyahu is blij dat Trump de Iraanse duimschroeven weer aangedraaid heeft met nieuwe aanvallen afgelopen weken (al is de effectiviteit ervan onduidelijk). Maar over die voorgenomen verkoop van F-35's aan Turkije is Netanyahu minder te spreken, zeker gezien Turkije zich periodiek extreem vijandig uitlaat over Israël en Erdogan en ministers openlijk verkondigen 'Jeruzalem te zullen heroveren'. Maar u kent Trump; voor hem is niets zo krenkend als de beeldvorming dat anderen hem opdragen wat te doen, dus Netanyahu moet dit erg voorzichtig spelen.

Dan, heel veel drone-aanvallen gisteren, waarvan de herkomst deels nog onderzocht wordt. Israël schoot er twee neer vlak voor de Jordaanse grens en de herkomst is nog onduidelijk. Saoedi-Arabië onderschepte drones onderweg naar olie-faciliteiten, o.a. in hoofdstad Riyad, en zouden afkomstig zijn van door Iran gesteunde milities in Irak en de Houthi's in Jemen. Ook Jordaniën en Irak schoten meerdere drones neer, die in het Iraakse geval onderweg waren naar Koerdisch-Iraanse oppositiegroepen in het Noorden, maar de exacte herkomst daarvan is ook nog onduidelijk. Kortom, veel mysterie in de Arabische Nachten!

Wij maar weer eens live, in afwachting van de Bibi Persco in DC.

Update 08:32 - Ook deze ochtend weer drones onderschept door Jordanië.
Update 08:34 - Ook Zelensky is in het Witte Huis vandaag. Soort Hebreeuwse themadag! Trump heeft overigens gezegd dat hij onder de indruk is van Oekraïense aanvallen zo diep in Rusland, en hij vindt Zelensky dus 'steeds meer een winnaar'.

Beyond thrilled to be one of the creators to receive the limited edition Infiniloop ? Oakley took the shape of forever and turned it into something you can actually wear. Diving straight into the Future Genesis universe. Music by @michaelprado Thank you @oakley & @superneo_communication for the trust #Oakley #Infiniloop #FutureGenesis

Een lezer vroeg me:

Privacyorganisatie noyb liet onlangs weten dat datadoorgifte naar de VS vanwege een uitspraak van het Amerikaanse hof over de onpartijdigheid van toezichthouder FTC onrechtmatig is  Ook andere experts hebben naar aanleiding van de betreffende uitspraak inmiddels hun twijfels geuit. Kan ik op basis van deze ontwikkeling nu al bezwaar aan tekenen bij bedrijven die mijn persoonsgegevens naar de VS doorsturen, of moet ik wachten totdat de EU de huidige overeenkomst ontbindt of het Europees Hof van Justitie die ongeldig verklaart, zoals het al twee keer eerder deed?

Vanwege het Data Privacy Framework uit het Biden-tijdperk werd de VS “adequaat” verklaard door de Commissie. Dat wil zeggen, de Commissie oordeelde dat haar beschermingsniveau rond persoonsgegevens equivalent was aan dat van de EU. Belangrijke daarbij was dat er onafhankelijk toezicht was door de FTC.

Door de zogeheten Slaughter-uitspraak van de Supreme Court is die onafhankelijkheid onderuit gehaald. Alle regeringsfunctionarissen dienen de president, die ze dus mag ontslaan wanneer hij dat wil. Ook de voorzitter van diezelfde FTC (dat was de mevrouw Slaughter waar de zaak naar genoemd is). Dus die adequaatheid van de VS is een lachertje nu.

Formeel-juridisch staat dat besluit echter nog steeds, en het is het besluit waaronder je persoonsgegevens naar de VS mag brengen. Dus tot het moment dat dat besluit wordt ingetrokken of ongeldig verklaard, blijft die grond van kracht.

De uitspraak heeft iedereen in beweging gebracht, maar vooralsnog geen actie. De samenwerkende AVG-toezichthouders (EDPB) hebben recent in plenaire zitting gekeken naar de uitspraak, binnen de Commissie wordt ook scherp gelezen en opties overwogen, Max Schrems stuurde een sommatie, enzovoorts. Maar dat is allemaal luchtfietserij totdat of een rechter of de Commissie zelf een formele uitspraak doet.

Alle juridische routes zullen maanden, zo niet jaren in beslag nemen. Het hoger beroep in de Latombe-zaak is waarschijnlijk de eerste kans. Schrems loopt zich warm voor een nieuwe rechtszaak, en hij zal niet de enige zijn, maar hij zal eerst bij de nationale rechter een uitspraak moeten krijgen die vragen stelt aan het Hof.

Het is dan wel weer zo dat zodra die uitspraak er is, het over en uit is voor het DPF als adequaatheidsgrond. En dan houdt het wel een beetje op met de US cloud. Mocht je denken, dan gebruiken we de Standard Contractual Clauses, besef dan dat je daarvoor eerst een transfer impact assessment (TIA) moet doen en daarin zélf moet uitzoeken hoe adequaat de VS is voor jouw voorgenomen overdracht van persoonsgegevens. Als er dan een arrest van het Hof ligt dat daar gehakt van maakt, dan is dat een onhaalbare kaart.

Nu per direct juridische actie om overdracht te stoppen gaat dus niet. Maar afglijden naar vernietiging van het DPF lijkt onafwendbaar.

Arnoud

Het bericht Kan ik al iedereen gaan aanklagen die mijn persoonsgegevens naar de VS brengt? verscheen eerst op Ius Mentis.

An anonymous reader quotes a report from Ars Technica: One missing underscore in a Skyrim-themed username put an innocent Nova Scotia man in prison for 18 months. A 2018 child-luring investigation, which began in Madison, Wisconsin, and eventually extended to Halifax, Canada, was based on a false premise. Police were looking for a man using the Kik messaging service under the name "fus__ro_dah" (two underscores after "fus"), but they accidentally requested records for the username "fus_ro_dah" (one underscore after "fus"). This one-character difference led them not to the perpetrator but to a Canadian man named Brandon Klayme. (Ars readers may recognize "fus ro dah" as the Unrelenting Force "dragon shout" from The Elder Scrolls V: Skyrim.)

Despite finding no evidence of the crime on his digital devices, Canadian police arrested Klayme in 2020 on child sex abuse charges. He was convicted after a trial in 2023 and sentenced in 2024 to 18 months in prison. He served the full term. Even after release, Klayme continued to fight his conviction. In the process of preparing his appeal, the username mistake that led to all these years of disruption was finally discovered. On Thursday, the Nova Scotia Court of Appeal overturned Klayme's conviction, writing: "Mr. Klayme is factually innocent of the offences. He should never have been charged, let alone convicted." [...] As the court puts it, "Although the information about the usernames was available at the time of the trial, there is no evidence confirming or explaining how it went unnoticed."

Read more of this story at Slashdot.

OPINIE - In het publieke debat over digitalisering ligt de nadruk vaak op privacy, cybersecurity en innovatie. Minder aandacht is er voor een fundamenteler vraagstuk: wie heeft feitelijk de zeggenschap over de digitale infrastructuur waarop onze overheid en publieke dienstverlening draaien? Hoewel Nederland en Europa steeds meer digitale regels maken, zijn zij voor de uitvoering in hoge mate afhankelijk van private – vaak niet-Europese – technologiebedrijven. Een gastbijdrage van Bas Guldemond over digitale afhankelijkheid, democratische zeggenschap en publieke digitale voorzieningen.

Ik schrijf dit artikel op een terras naast de oude beurs in Brussel, een gebouw dat ooit het kloppend hart vormde van de Europese handel. Mensen lopen voorbij, de stad ademt geschiedenis, maar mijn gedachten gaan naar Nederland. Naar de manier waarop een groot deel van onze digitale samenleving – van gemeentelijke dienstverlening tot vitale overheidsvoorzieningen – weliswaar in Brussel onderwerp is van politieke besluitvorming, maar elders wordt ontwikkeld en beheerd.

De macht die onze digitale samenleving vormgeeft, bevindt zich namelijk niet uitsluitend op de plaatsen waar wetten en regels worden vastgesteld. In Brussel worden kaders gecreëerd die bepalen hoe technologie moet functioneren, maar de systemen waarop onze publieke dienstverlening steunt, worden veelal buiten het directe bereik van de Nederlandse en Europese overheid ontworpen, onderhouden en aangepast. De keuzes die ons dagelijks digitaal leven beïnvloeden, worden daardoor niet altijd gemaakt waar democratische verantwoording het sterkst is georganiseerd.

In Nederland wordt die kwetsbaarheid meestal pas zichtbaar wanneer digitale voorzieningen uitvallen. Storingen bij cloudleveranciers, onverwachte software-updates of beveiligingsmaatregelen met onvoorziene gevolgen laten zien hoe beperkt de handelingsruimte van publieke organisaties soms is. Gemeenten kunnen tijdelijk geen digitale diensten aanbieden, zorginstellingen verliezen toegang tot cliëntgegevens en uitvoeringsorganisaties worden geconfronteerd met systemen waarvan de werking slechts gedeeltelijk inzichtelijk is. Zulke gebeurtenissen worden vaak beschouwd als technische incidenten, terwijl zij vooral een structureel probleem blootleggen: een belangrijk deel van onze publieke dienstverlening rust op technologie die niet volledig in publieke handen is en waarvan de werking niet altijd kan worden aangepast wanneer dat noodzakelijk is.

Deze voorbeelden maken duidelijk dat macht in de digitale samenleving niet verdwijnt, maar van plaats verandert. Overheden werken met systemen waarvan zij de interne werking lang niet altijd volledig kunnen doorgronden. Broncode blijft eigendom van leveranciers, algoritmen zijn vaak gesloten en cloudplatforms vallen regelmatig onder buitenlandse wetgeving. Contracten verschaffen toegang tot functionaliteit, maar geven zelden doorslaggevende invloed op de technische inrichting. Gemeenten kunnen updates niet altijd uitstellen, ministeries hebben geen directe toegang tot de logica van een algoritme en toezichthouders beschikken niet altijd over de middelen om technische keuzes af te dwingen.

De formele verantwoordelijkheid blijft onverminderd bij de overheid liggen, terwijl een deel van de feitelijke invloed verschuift naar de partijen die deze systemen ontwikkelen, hosten en onderhouden. Zo ontstaat een bestuurlijke verhouding waarin publieke organisaties wel verantwoordelijk zijn voor de uitkomsten, maar slechts beperkt kunnen sturen op de middelen waarmee die uitkomsten tot stand komen. Niet omdat overheden geen besluiten meer nemen, maar omdat de ruimte waarbinnen zij kunnen handelen mede wordt bepaald door technologie die zij niet volledig bezitten of beheersen.

DigiD

DigiD laat zien hoe groot het belang van deze ontwikkeling is. Miljoenen Nederlanders gebruiken het dagelijks om toegang te krijgen tot overheidsdiensten. Het systeem vormt daarmee een essentiële schakel tussen burger en overheid. Tegelijkertijd maakt DigiD deel uit van een bredere digitale keten waarin publieke en private partijen nauw met elkaar verweven zijn. Wanneer zo’n voorziening uitvalt of kwetsbaar blijkt, raakt dat niet alleen een technische dienst, maar ook de mogelijkheid van burgers om hun rechten uit te oefenen. Digitale systemen bepalen daarmee niet alleen hoe de overheid functioneert, maar ook hoe toegankelijk de overheid voor burgers is.
Wie deze ontwikkeling wil begrijpen, moet onvermijdelijk ook naar Brussel kijken. Daar worden de regels vastgesteld voor onderwerpen als datadeling, cloudgebruik, algoritmische transparantie en digitale veiligheid. Europa oefent daarmee steeds meer invloed uit op de voorwaarden waaronder technologie wordt ingezet. Toch blijft er een wezenlijk verschil bestaan tussen regelgevende bevoegdheid en technologische slagkracht. Europese wetgeving kan eisen stellen aan veiligheid, privacy en transparantie, maar heeft veel minder invloed op de systemen waarop publieke dienstverlening daadwerkelijk draait.

Nederlandse overheden moeten aan die Europese regels voldoen, terwijl zij voor de uitvoering veelal gebruikmaken van technologie die door private, vaak niet-Europese ondernemingen wordt ontwikkeld en beheerd. Gemeenten werken met software waarvan de technische keuzes buiten Europa worden gemaakt. Ministeries voeren Europese richtlijnen uit op platforms die vallen onder buitenlandse bedrijfsmodellen en juridische regimes. Zo ontstaat een dubbele spanning: Nederland en Europa bepalen in toenemende mate de spelregels, terwijl de technologische basis waarop die regels worden uitgevoerd grotendeels elders ligt.

Digitale autonomie

Een veelgehoord bezwaar is dat volledige digitale autonomie een illusie is. Nederland is een relatief klein land en kan onmogelijk alle softwakheid waarmaken wanneer publieke belangen onder druk komen te staan.
De vraag is daarom niet hoe Nederland iedere digitale toepassing zelf kan ontwikkelen. De wezenlijke vraag is onder welke voorwaarden vitale publieke diensten mogen steunen op technologie die buiten onze directe invloed wordt ontworpen en beheerd. Digitale autonomie is daarmee geen pleidooi voor isolatie, maar voor publieke regie. Niet zelf alles bouwen, maar ervoor zorgen dat essentiële systemen begrijpelijk, beïnvloedbaar en uiteindelijk ook corrigeerbaar blijven.

Terwijl ik mijn laptop dichtklap, kijk ik nog één keer naar de gevel van het Beurspaleis. De stenen vertellen een geschiedenis van handel, macht en politieke keuzes. Eeuwenlang waren dat de plaatsen waar economische invloed zichtbaar was. Vandaag bevindt een belangrijk deel van die macht zich in datacenters, softwareplatforms en cloudomgevingen die zich grotendeels aan het zicht van burgers onttrekken.
Brussel belichaamt daarmee een opmerkelijke paradox. Het is de politieke hoofdstad waar de regels voor de digitale samenleving worden vastgesteld, terwijl de technologische fundamenten waarop die samenleving draait veelal elders worden ontworpen en beheerd. Dat maakt de vraag urgenter dan ooit: niet alleen hoe Europa technologisch weerbaarder wordt, maar vooral hoe democratische zeggenschap opnieuw verbonden kan worden met de systemen waarop onze publieke dienstverlening steunt.

Want uiteindelijk gaat dit debat niet alleen over technologie. Het gaat over de inrichting van de democratische rechtsstaat in een digitale samenleving. Wie bepaalt de voorwaarden waaronder burgers toegang hebben tot publieke voorzieningen? Wie kan ingrijpen wanneer vitale systemen niet langer aansluiten bij publieke waarden? En wie draagt uiteindelijk de verantwoordelijkheid wanneer die systemen falen?
Zolang op die vragen geen overtuigend democratisch antwoord bestaat, blijft digitale autonomie een onvoltooide opdracht. Pas wanneer publieke verantwoordelijkheid en technologische macht weer dichter bij elkaar worden gebracht, kunnen we werkelijk zeggen dat de digitale staat van ons allemaal is.