Je haalt bij de Geldmaat een groen briefje van 100 euro uit de automaat en loopt ermee naar de bakker. Moet die het aannemen? Nee, nog niet. Een winkel mag het biljet weigeren, zolang dat vooraf duidelijk is. De wet die winkels verplicht om contant geld aan te nemen, is wel aangenomen, maar heeft nog geen vaste startdatum.
Ondertussen wint het grote biljet aan populariteit. Bij een proef van Geldmaat kiest 57 procent van de klanten die de keuze krijgt voor het briefje van 100. Op 29 oktober bracht RTV Rijnmond het onderwerp opnieuw onder de aandacht. Het cijfer zelf maakte de NOS al op 17 oktober bekend.
De proef begon in mei. Sinds half juni geeft in elk van de 46 Geldmaatwinkels in het land één automaat biljetten van 100 euro uit. Een Geldmaatwinkel heeft meestal vijf tot zeven automaten. Je krijgt het briefje alleen als je er bewust voor kiest. Vóór de proef was 50 euro het hoogste biljet dat je uit de muur kon halen. Over de start van de proef schreven we in april al 'Terug van weggeweest: het 100-eurobiljet'.
Volgens de NOS kiezen mensen vaker voor het biljet van 100 naarmate ze meer geld opnemen. Als verklaring wordt de inflatie genoemd: sinds de invoering van de euro in 2002 zijn de prijzen met ongeveer 70 procent gestegen. Met 100 euro koop je nu ongeveer wat je twintig jaar geleden met 50 euro kocht, rekent de Betaalvereniging Nederland voor.
Rijnmond legde de uitkomst voor aan Philip Hans Franses, hoogleraar aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. Ruim twintig jaar geleden onderzocht hij samen met DNB welke biljetten mensen echt nodig hebben. Studenten keken toen onder meer in bouwmarkten in portemonnees, en de onderzoekers speelden Monopoly met biljetten die uit het spel waren gehaald. Hun conclusie was dat het briefje van 100 overbodig was. "Twintig jaar geleden vonden we dat biljet overbodig, maar inmiddels dus niet meer", zei Franses tegen Erasmus Magazine.
Wie met zo'n biljet gaat betalen, merkt dat lang niet iedereen er blij mee is. Een marktverkoper in de Utrechtse wijk Overvecht weigerde het tegenover de NOS, omdat hij vragen van zijn bank verwacht. Ook sommige fastfoodzaken nemen geen briefjes van 100 aan.
Nee, nee, daar word ik voor gestraft bij de bank. Dan gaan ze vragen stellen, sorry
Het grootste bezwaar is het wisselgeld. "Je hebt al snel geen wisselgeld meer als iedereen met 100 euro gaat betalen", zei Janwillem Burgering van de Nationale Winkelraad tegen de NOS. DNB geeft daarom een duidelijk advies: gebruik het biljet vooral voor grotere aankopen. Koen Thuis, afdelingshoofd cashbeleid bij DNB, zei het zo: "Koop geen pakje kauwgom met 100 euro."
Contant geld is een wettig betaalmiddel, maar een winkel hoeft het op dit moment niet aan te nemen. De winkel moet wel vooraf laten zien wat er niet wordt geaccepteerd, bijvoorbeeld met een sticker op de deur of bij de kassa. Dat geldt ook voor één bepaald biljet. Hangt er bij de bakker een bordje dat briefjes van 100 niet worden aangenomen, dan sta je dus met lege handen.
Zonder bordje vooraf mag de winkel je briefje van 100 niet zomaar weigeren.
De Tweede Kamer (september 2024) en de Eerste Kamer (juni 2025) stemden in met een acceptatieplicht: winkels en horeca moeten dan contante betalingen onder de 3.000 euro aannemen. Dat deel van de wet geldt nog niet. In november 2025 noemde het kabinet 2027 als streefjaar, maar een vaste ingangsdatum is er nog steeds niet.
Ook straks mag een winkel in een aantal gevallen nog nee zeggen, zo staat in het ontwerpbesluit van het kabinet:
- 's nachts, tussen 22.00 en 06.00 uur;
- bij online aankopen, abonnementen en kaartjes voor het openbaar vervoer;
- bij maaltijdbezorgers en verkoop aan de deur;
- tijdelijk, als er een veiligheidsrisico is;
- bij zaken met minder dan vier medewerkers, als er een echt veiligheidsrisico is, zoals overvalgevaar.
- Neem je geld op voor een grote aankoop, dan is het briefje van 100 handig. Voor de dagelijkse boodschappen kun je beter kleinere biljetten kiezen.
- Kijk bij de ingang en de kassa of de winkel grote biljetten weigert.
- Geen sticker en toch geweigerd? Vraag er rustig naar. Volgens de regels moet een winkel dit vooraf duidelijk maken.
- Bij de Geldmaat krijg je het biljet alleen als je er zelf voor kiest. Per ongeluk een briefje van 100 opnemen kan dus niet.
De proef duurt ongeveer een half jaar. Begin volgend jaar beslissen Geldmaat en DNB of het briefje van 100 voorgoed in de automaten blijft. Tot dan, en tot de acceptatieplicht echt ingaat, beslist de winkelier zelf of jouw groene biljet welkom is.
Bronnen: RTV Rijnmond (via Headliner), Rijnmond, NOS, TPO, Geldmaat, Betaalvereniging Nederland, Rijksoverheid, De Dagelijkse Standaard, Manly
