Het maakt niet uit of ze geestelijk ziek zijn of niet: veel mensen zijn ongelukkig en willen iets veranderen. Hopeloosheid als belangrijkste signaal voor depressie en de noodzaak van voldoende stress. Henrik Walter, hoofd van de afdeling Mind and Brain van de Charité in Berlijn, zegt dat ons ongeluk vaak komt door een gebrek aan veerkracht. We moeten aan de slag om dat te verbeteren – en dat is niet wat we moeten doen. Welt am Sonntag sprak met hem. "We praten altijd over geestelijke gezondheid, maar meestal bedoelen we geestesziekten. Wij kijken alleen naar psychopathologie, dat wil zeggen naar symptomen als angst, depressie of waanvoorstellingen die wij zien. Wanneer deze verdwijnen, zeggen wij psychiaters: Mooi, er hoeft niets meer gedaan te worden. Maar dat is niet waar. Er zijn veel mensen die geen klachten hebben, maar toch ongelukkig zijn.
Je kunt geestesziek én gelukkig zijn
Er zijn geesteszieken die een bevredigend leven leiden. Dit is waar het concept van positieve geestelijke gezondheid vandaan komt. Het geestelijk welzijn is onderverdeeld in twee dimensies: symptomen en psychische aandoeningen, en welzijn en positieve geestelijke gezondheid. Een gebrek aan welzijn kan op de lange termijn tot klachten leiden. Een beter welzijn voorkomt dat je ziek wordt. Ik zeg dat je voor je emotionele, psychologische en sociale welzijn kunt zorgen, zelfs als je geestesziek bent. Je kunt depressieve patiënten bijvoorbeeld helpen erachter te komen waar ze goed in zijn en proberen zich te concentreren op deze sterke punten, in plaats van alleen maar op de symptomen te focussen.
Iedereen heeft sterke punten
De psychiatrie moet nog veel leren. Je kunt je genen en aanleg niet veranderen, maar je kunt wel de effecten ervan veranderen. Je kunt ook je veerkracht verbeteren door je emoties te beheersen, je cognitieve flexibiliteit te vergroten of je zelfeffectiviteit te vergroten. Dit zijn allemaal dingen die door oefening verbeterd kunnen worden.
Iedereen heeft sterke punten. Het gaat erom te achterhalen welke van jou zijn. Waar ben ik goed in? Welke sterke punten zijn kenmerkend voor mij als persoon? Welke geven mij meer energie dan dat ik ervan beroof? Dit zijn de sterke punten van de handtekening die ik als een handtekening zie. Het gaat erom dat je ze vaker gebruikt. Maar het is ook belangrijk om te achterhalen wanneer ik het te veel gebruik en moet besparen. Als vriendelijkheid een kenmerk van mij is, zal ik de neiging hebben mezelf uit te buiten. Ik moet vaker andere dingen gebruiken die mijn leven beter maken. Hierdoor ontstaat er een evenwicht tussen verschillende sterke punten, waardoor ik veerkrachtiger word.
In de positieve psychologie, die in de Verenigde Staten opkwam, zouden mensen het woord zwakheden liever niet gebruiken. Er zijn alleen sterke of zwakke sterke punten. We kunnen erover praten, denk ik. Er zijn zwakke punten die het niet waard zijn om aan te werken. Iedereen beschikt over beperkte middelen en tijd om iets te oefenen of te trainen.
In sommige gevallen kan dit zelfs contraproductief zijn: als ik de hele tijd bezig ben met het oefenen van iets waar ik toch al slecht in ben, raak ik gefrustreerd en stop ik met werken aan mezelf.
Hopeloosheid als belangrijkste symptoom van depressie
Een depressie kan worden vastgesteld aan de hand van een aantal symptomen, waarvan de belangrijkste een somber humeur en vreugdeloosheid zijn. Maar als ik slechts één symptoom zou kunnen kiezen om te bepalen of iemand depressief is, dan is dat de hoop, zoals empirische studies aantonen. Als je hopeloos bent, is dat een teken van depressie. Als je vertrouwen hebt, is dat een goede voorspeller voor je welzijn.
Stress is nodig
Er is aangetoond dat knaagdieren zieker en somberder worden als ze te veel in de watten worden gelegd. Een beetje stress is belangrijk. Al vroeg moeten ze leren hun best te doen. Anders zijn ze later vatbaarder voor stress. Je vaccineert de muizen als het ware in een matig belastende omgeving. Dan zijn ze tijdens het volwassen muizenleven beter bestand tegen stress. Hetzelfde geldt voor mensen.
De pandemie heeft ons aanvankelijk vooral bezorgd gemaakt over ouderen. Maar psychologisch hebben ze het heel goed doorstaan. Als ze gevaar liepen, ziek werden of vrienden verloren, konden ze beter met die dingen omgaan. De alleroudsten onder ons hebben nog steeds de naoorlogse periode meegemaakt. Je hebt geleerd om met moeilijke situaties om te gaan. Als je dit niet hebt geleerd in je jeugd of adolescentie, zul je het later moeilijker krijgen in moeilijke situaties.
