“Pff, wéér gevraagd om een lezing te geven, ik kom nergens meer aan
toe.” Je doet alsof je het heel zwaar hebt, maar iedereen hoort het gepoch er dwars doorheen. Volgens onderzoek van Harvard kun je dan beter gewoon
zeggen dat je trots bent.
Opscheppen verpakt als klacht of bescheidenheid heet in het Engels
humblebraggen. De term komt van de Amerikaanse comedyschrijver Harris
Wittels en mensen vinden het bloedirritant.
Ovul Sezer, Francesca Gino en Michael Norton van Harvard Business
School deden er in 2017 zeven studies naar, gepubliceerd in het Journal of Personality
and Social Psychology. Proefpersonen vonden een humblebragger minder
sympathiek en minder bekwaam dan iemand die rechtuit opschepte.
Mensen waren ook minder bereid iets voor een humblebragger te doen.
De reden: ze vonden hem onoprecht.
“Oprechtheid is het belangrijkste ingrediënt”, zei Sezer daarover
tegen Time.
- 646 deelnemers in een van de studies
- 70 procent kon zich een humblebrag herinneren die hij kort ervoor
had gehoord
- ongeveer 60 procent daarvan was een klacht (“ik zie er zo jong uit,
ik moet steeds mijn ID laten zien”)
- 7 studies, waaronder een dagboekstudie van een week en een
veldexperiment
Sezer en haar collega’s onderscheiden twee soorten. Bij de ene zit de
opschepperij in een klacht (“mijn nieuwe auto is zo groot, ik kan hem
nergens parkeren”). Bij de andere in nep-bescheidenheid (“ik snap niet
waarom ze mij die prijs gaven”).
De klachtvariant komt het vaakst voor en werkt het slechtst. Iemand
die alleen klaagde, zonder verstopte opschepperij, kwam zelfs beter
over.
De Amerikaanse therapeut Maritsa Yzaguirre-Kelley ziet het ook in
haar praktijk. “Ik zou het een overwegend negatieve gewoonte noemen,
niet omdat de persoon arrogant is, maar omdat het averechts werkt”, zegt
ze tegen Vice. Luisteraars horen de opschepperij er feilloos onder, legt
ze uit, en de vermomming komt minder eerlijk over dan een gewone
viering.
Volgens de onderzoekers grijpen mensen ernaar als ze tegelijk
medeleven en bewondering willen. Ze krijgen geen van beide.
Kinder- en jeugdpsycholoog Mariana Plata noemt in Psychology
Today één oorzaak: schaamte. “We vermommen het opscheppen over iets
wat we hebben met nep-bescheidenheid, omdat ons is geleerd onze
successen te verbergen”, schrijft ze.
Als ik de reden waarom we zo vaak humblebraggen in één woord moest samenvatten, zou ik er maar één kiezen: schaamte.
Dat herkennen ze in Nederland, waar “doe maar normaal” bijna een
huisregel is. Toch geldt de uitkomst van het onderzoek ook hier: de
bescheiden verpakking maakt het erger. Wat mensen nog meer onaardig
maakt in de ogen van anderen, hangt vaak met hetzelfde samen: ze
voelen dat iets niet echt is.
Oprechtheid is het belangrijkste ingrediënt.
De onderzoekers en Plata geven een paar handvatten:
- Zeg het gewoon. “Ik ben gevraagd voor een lezing en
dat vind ik leuk” komt beter over dan dezelfde boodschap als
klacht.
- Laat een ander het vertellen. “Als iemand voor jou
opschept, is dat het beste wat je kan overkomen”, zei Sezer tegen
Time.
- Laat de klacht weg. Heb je echt last van iets,
zoals drukte door een promotie, vertel dat dan los van het succes.
- Houd rekening met je publiek. Plata vindt dat je
trots mag zijn op waar je hard voor hebt gewerkt, “maar altijd in balans
met empathie en compassie”. Een vriend die net zijn baan kwijt is, wacht
niet op jouw bonusverhaal.
Hoe je in gesprekken sterker overkomt, lees je in de zinnen
die mensen met hoge emotionele intelligentie gebruiken.
Bronnen: Vice,
Psychology
Today, Time