Je rijdt door groen en ineens schiet er een fietser voor je auto langs. De fietser negeerde het rode licht, maar jouw verzekeraar moet mogelijk toch een deel van zijn schade betalen. Hoe kan dat? Het korte antwoord: een automobilist is niet altijd schuldig, maar kan wél aansprakelijk zijn. In Nederland zijn dat twee verschillende dingen.
Wie rood fietst, maakt een verkeersfout. Veroorzaakt die fout een botsing, dan kan de fietser dus verantwoordelijk zijn voor het ontstaan van het ongeluk. Maar daarmee staat nog niet vast wie alle schade moet betalen. Voor aanrijdingen tussen een motorrijtuig en een fietser gelden namelijk bijzondere beschermingsregels.anwb+1
De basis staat in artikel 185 van de Wegenverkeerswet. Bij een aanrijding op de weg is de eigenaar of houder van het motorrijtuig in beginsel aansprakelijk voor de schade van de fietser, tenzij sprake is van overmacht. Voor het gemak spreken we hier over de automobilist; de schadeafhandeling verloopt doorgaans via de autoverzekeraar.
Die bescherming hangt samen met het gevaar van gemotoriseerd verkeer voor kwetsbare verkeersdeelnemers. Een fietser heeft bij een botsing nu eenmaal niet dezelfde bescherming als een auto. De regels verdelen daarom niet alleen de gevolgen van verkeersfouten, maar houden ook rekening met dat verschil in kwetsbaarheid.
Voor een fietser van 14 jaar of ouder geldt in beginsel de zogenoemde 50%-regel. Is de automobilist aansprakelijk en is er geen sprake van overmacht, opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid, dan krijgt de fietser minimaal de helft van zijn schade vergoed. Ook wanneer hij zelf een verkeersfout heeft gemaakt, zoals door rood te rijden.
Dat betekent niet dat de automobilist automatisch ‘voor de helft schuldig’ is. Het gaat om de vergoeding van de schade van de fietser, niet om een rapportcijfer voor het rijgedrag van beide partijen. Afhankelijk van de fouten over en weer en de verdere omstandigheden kan de vergoeding hoger uitvallen dan 50%. .
Een voorbeeld: een volwassen fietser negeert een rood verkeerslicht en raakt gewond bij een botsing met een auto. Als de automobilist geen overmacht kan aantonen, kan de fietser, ondanks zijn eigen fout, recht hebben op vergoeding van ten minste de helft van zijn schade. Denk daarbij aan letselschade, maar ook aan een beschadigde fiets of kleding.
‘Maar ik reed door groen’ is dus niet genoeg om iedere aansprakelijkheid uit te sluiten. Voor overmacht gelden strenge voorwaarden: de automobilist mag juridisch geen verwijt treffen dat relevant is voor het ongeval. Bovendien moet de fout van de fietser zo onwaarschijnlijk zijn geweest dat de bestuurder daarmee redelijkerwijs geen rekening hoefde te houden. De automobilist moet dat bewijzen.
Daarom wordt naar de volledige verkeerssituatie gekeken. Reed de auto bijvoorbeeld te hard? Welke bijdrage leverde het gedrag van beide verkeersdeelnemers aan de botsing? Alleen vaststellen dat de fietser door rood reed, beantwoordt die vragen nog niet.anwb+1
Slaagt een beroep op overmacht wél, dan vervalt bij een fietser van 14 jaar of ouder de verplichting om op grond van deze beschermingsregels minstens 50% van diens schade te vergoeden.
Voor fietsers jonger dan 14 jaar geldt een strengere bescherming: de 100%-regel. Hun schade wordt in beginsel volledig vergoed, ook als zij zelf een verkeersfout maken. De gedachte daarachter is dat jonge kinderen impulsief en onvoorspelbaar kunnen reageren en extra gevaar lopen in het gemotoriseerde verkeer.
De uitzondering is zeer beperkt: opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid van het kind. Alleen door rood te fietsen betekent dus niet dat die bescherming zomaar vervalt.
Een kapotte bumper of een beschadigde motorkap is een aparte kwestie. Heeft de fietser door een verkeersfout autoschade veroorzaakt, dan kan de automobilist de fietser daarvoor aansprakelijk stellen. Maar ook dan kan een deel van de schade voor rekening van de automobilist blijven. Dat hangt af van de bijdrage van beide partijen aan het ongeval en een eventuele correctie op grond van billijkheid.
Belangrijk: de 50%-regel voor de schade van de fietser geldt niet automatisch andersom voor de schade aan de auto. Het is dus niet zo dat een fietser die door rood rijdt standaard precies de helft van de autoreparatie moet betalen.
De uitspraak ‘de automobilist is altijd schuldig’ klopt niet. Een fietser kan wel degelijk het ongeluk veroorzaken door rood te rijden. Toch kan de automobilist of diens verzekeraar verplicht zijn een deel van de fietsschade en letselschade te vergoeden. De wet en rechtspraak beschermen de kwetsbare verkeersdeelnemer, zonder diens eigen verkeersfout daarmee goed te keuren.
Wie uiteindelijk welk bedrag betaalt, hangt dus niet alleen af van de kleur van het verkeerslicht. Ook de leeftijd van de fietser, het rijgedrag van de automobilist, het bewijs en de vraag of sprake is van overmacht bepalen de uitkomst.
