Wie zijn autosleutels uitleent aan een buur, een collega vertrouwt met gevoelige informatie of zonder nadenken een online aankoop doet, gaat er onbewust van uit dat de meeste mensen eerlijk zijn. Toch blijkt uit nieuw onderzoek dat we tegelijkertijd een opvallend cynisch beeld hebben van onze medemens: we denken namelijk dat anderen veel vaker liegen dan ze daadwerkelijk doen.
Voor het onderzoek werden duizenden deelnemers geconfronteerd met situaties waarin ze ongemerkt konden liegen voor een kleine financiële beloning. Denk aan een dobbelspel waarbij deelnemers zelf konden aangeven of ze ‘gewonnen’ hadden, zonder dat iemand dat kon controleren.
Wat bleek? Hoewel ongeveer 30 procent van de deelnemers daadwerkelijk vals speelde, schatten mensen gemiddeld in dat veel meer anderen zouden liegen. De overschatting bedroeg gemiddeld bijna 14 procent.
Onderzoeker Jareef Martuza van de Norwegian School of Economics noemt de uitkomst opvallend. Zelfs mensen die zelf eerlijk handelden, gingen ervan uit dat anderen vaker zouden sjoemelen. Het patroon bleek bovendien consistent in verschillende experimenten en situaties.
De onderzoekers wilden vervolgens weten wat deze pessimistische kijk op anderen met ons doet. In een vervolgstudie kregen sommige deelnemers informatie te lezen over de werkelijke cijfers: ongeveer 70 procent van de mensen gedraagt zich eerlijk, zelfs wanneer er geen risico op straf bestaat.
Na het lezen van die informatie veranderde hun houding merkbaar. Deelnemers rapporteerden meer vertrouwen in anderen, waren minder cynisch en geloofden sterker dat mensen in de basis eerlijk en behulpzaam zijn.
Ook managers bleken gevoelig voor deze denkfout. In aparte onderzoeken schatten leidinggevenden de mate van fraude, diefstal en ander oneerlijk gedrag veel hoger in dan realistisch was. Opvallend genoeg waren juist deze managers ook vaker voorstander van streng toezicht, controlesystemen en surveillance op de werkvloer.
Toen zij werden geïnformeerd over de daadwerkelijke cijfers, nam hun steun voor vergaande controlemaatregelen af.
De onderzoekers benadrukken dat niet alle mensen eerlijk zijn. Ongeveer drie op de tien deelnemers koos alsnog voor bedrog wanneer dat voordeel opleverde. Maar het belangrijkste inzicht is volgens hen dat onze sombere verwachtingen vaak niet overeenkomen met de werkelijkheid.
Misschien is dat een geruststellende gedachte in een tijd waarin wantrouwen vaak de boventoon voert: de meeste mensen blijken eerlijker dan we denken. En alleen al weten dat dat zo is, lijkt ons mensbeeld een stuk positiever te maken.
Bron: PsyPost
