COLUMN - Op de Waddeneilanden is een groep bewoners een petitie gestart tegen de plannen van Rijkswaterstaat om een aantal Natura2000 gebieden volledig af te sluiten. ‘De maatregelen zoals die nu zijn gepresenteerd’, schrijft de stichting Wij zijn de Wadden, ‘dreigen het Waddengebied voor bewoners, ondernemers en bezoekers ingrijpend te veranderen. Traditioneel en cultuurhistorisch medegebruik, waaronder recreatief gebruik, komt hierdoor ernstig onder druk te staan of verdwijnt zelfs geheel.’
Aanleiding tot de actie onder de leuze ‘Vrije vogels, vrije mensen’ is een nieuw ecologisch beheerplan voor het Waddengebied vanaf 2028. Daarin wordt voorgesteld ter wille van het ecologisch herstel van de Wadden de toegang te verbieden tot enkele natuurgebieden zoals de Boschplaat op Terschelling, de Vliehors op Vlieland en De Balg op Schiermonnikoog. Rijkswaterstaat noemt het ‘ecologenschetsjes’ en minister Karremans verzekerde de actiegroep in juni op een bijeenkomst in Den Helder dat er geen concrete plannen zijn om natuurgebieden af te sluiten. Volgens de minister zijn fouten gemaakt in de communicatie over de toekomstige beheerplannen. “Als er op de eilanden een beeld is ontstaan dat niet overeenkomt met onze intenties, dan is er wat misgegaan in de communicatie.” De actiegroep is er niet gerust op. De groep wil niet alleen een petitie met handtekeningen aanbieden aan de Tweede Kamer, maar ook volwaardig meepraten over het toekomstig beheer van de eilanden.
Wij zijn de Wadden is een gezamenlijk initiatief van bewoners van alle Waddeneilanden. In het bestuur van de stichting zijn ondernemers sterk vertegenwoordigd. Een citaat uit hun beginselverklaring: ‘Wij geloven in een toekomst waarin natuurbeleving, leefbaarheid, lokaal ondernemerschap en respect voor het landschap hand in hand gaan. Waar ruimte blijft voor stilte, kleinschaligheid, ontmoeting en verwondering. Waar bezoekers niet alleen consumeren, maar zich ook verbonden voelen met het gebied waar zij te gast zijn.’ De stichting pleit voor bescherming van de natuur, maar vreest kennelijk dat al te ingrijpende maatregelen ten koste gaan van de mensen die nu op de eilanden wonen en afhankelijk zijn van het toerisme. Betrokkenheid bij de ‘vrije vogels’ komt in de communicatie wat minder duidelijk uit de verf, nog afgezien van het feit dat natuur wel wat meer omvat dan onze gevederde vrienden.
Ondanks mijn liefde voor de Wadden en alle mooie woorden van de actievoerders heb ik de petitie niet ondertekend.
Allereerst: wie zijn de ‘wij’ uit de slogan? ‘Wij zijn de Wadden verbindt eilanders, bewoners, ondernemers, kunstenaars, gasten en liefhebbers van het Waddengebied,’ schrijven de initiatiefnemers. En ook: ‘Dit gebied is niet alleen van ons. Het is van iedereen die hier ooit vrij heeft geademd en begreep wat ruimte betekent.’ Maar zit daar nu niet precies het probleem? Natuurbescherming vereist naar mijn idee een veel bredere coalitie dan hier wordt gepresenteerd. Mensen zijn niet meer dan een deel van de natuur, we zijn er in hoge mate afhankelijk van. En tegelijkertijd zijn we ook verantwoordelijk voor het ecologisch verval. Natuurbescherming en -herstel vereisen in de huidige omstandigheden van natuurvernietiging en afname van de biodiversiteit dat mensen bereid zijn een stapje terug te doen. Niet voor de natuur als iets anders, iets buiten ons, maar voor de toekomst van de natuur waar we zelf deel van uitmaken, als een ongedeeld geheel, voor de toekomst van alles wat ons mensen, vogels, vissen, flora en fauna in leven houdt. Precies dit besef mis ik in verhalen over een mogelijk verstoorde balans tussen mens en natuur.
Ik weet niet of je met een bredere benadering van natuurbeheer uitkomt op sluiting van de genoemde Natura2000 gebieden. Wat ik wel weet is dat zo lang we niet uitgaan van de breedst mogelijk coalitie voor de behartiging van de belangen van de natuur als geheel de mens als machtigste partij aan het roer blijft en de vervuiling en vernietiging door zal gaan.
Daar komt nog iets bij. Met alle begrip voor de zorgen van alle eilandbewoners, fietsenverhuurders op Schiermonnikoog en huifkarexploitanten op Terschelling, de Wadden hebben in Europa een breder belang. Ze zijn niet voor niets door de UNESCO verklaard tot werelderfgoed. Dat betekent dat we de toekomst van het gebied moeten beschouwen als algemeen belang en dus onderwerp van het beleid dat het Rijk en de EU namens ons voeren. Er is niets op tegen daarbij de expertise van eilandbewoners in te schakelen. Maar een stelling als  ‘Wij zijn de ogen en oren van het Wad’ klinkt mij, net als de naam van de actiegroep zelf, toch iets te arrogant. De insteek van de actiegroep lijkt erg op: wij eilandbewoners die weten wat hier speelt versus de overheid die niet wil luisteren. En dat is een bekend frame dat nog los van de belangen van vogels en mensen bepaald zorgwekkend is.
