Iran conflict windfall over three months reignites calls for companies ‘cashing in on human misery’ to pay for environmental damage
Eight of the biggest oil companies amassed profits of more than $90bn (£67bn) in just three months as the Iran conflict sent energy prices soaring and the emissions-fuelled climate crisis caused deadly heatwaves.
The windfall war profits have reignited calls for oil and gas supermajors such as Saudi Aramco and BP to pay for the environmental damage caused by “cashing in on human misery” and fund a rapid transition to renewable energy.
Widely regarded as one of the finest defenders in football history, the former Italy and Milan player died last week aged 66. Baresi’s funeral took place at the Basilica di Sant’Ambrogio where former teammates and huge crowds lined up to pay their respects
Eruption of the Fuego volcano sends lava and ash nearly four miles into the sky as country declares second-highest alert
Hundreds of people living on the slopes of Guatemala’s Fuego volcano have evacuated their homes after a huge eruption spewed lava and plumes of ash.
Central America’s most active volcano erupted on Monday morning, with conditions intensifying by nightfall and prompting authorities to issue the country’s second-most severe alert warning.
De koelkast en de airco werken al bijna twee eeuwen volgens hetzelfde recept: pers een gas samen, laat het weer uitzetten, klaar. Nu komen er drie Duitse alternatieven aan die helemaal geen koudemiddel meer nodig hebben. Ze zijn zuiniger, ze zijn onbrandbaar en ze staan al in de supermarkt.
In een Duitse supermarkt staat sinds dit voorjaar een koelmeubel dat er volstrekt gewoon uitziet. Geen propaan, geen butaan, geen F-gassen. De koeling komt van magneten. Wie de kast openmaakt, merkt niets, en dat is precies het punt: de eerste echte omwenteling in de koeltechniek sinds 1834 gebeurt onzichtbaar, tussen de zuivel en de vleeswaren.
Waarom uitgerekend nu
Koelen is de snelst groeiende energiepost in gebouwen wereldwijd. Airco’s en ventilatoren slokten al zo’n tiende van alle opgewekte elektriciteit op, en de vraag stijgt bij elke hittegolf verder. Europa is daarbij extra kwetsbaar: het continent warmt ongeveer twee keer zo snel op als het wereldgemiddelde. Daarbovenop komt de honger van datacenters die voor AI-toepassingen uit de grond worden gestampt.
De grootste groei zit echter niet hier, maar in hete, dichtbevolkte landen als India en Indonesië. Van de bijna 2,8 miljard mensen in de heetste delen van de wereld heeft ongeveer één op de tien toegang tot koeling thuis. In de Verenigde Staten en Japan is dat ruim negentig procent. Als die kloof zich sluit met de techniek van vandaag, loopt het stroomnet vast.
“Noem me één technologie die de afgelopen honderd jaar niet fundamenteel is veranderd.”
Drie manieren om koude te maken uit een vaste stof
Het klassieke systeem gebruikt de faseovergang van een gas: samenpersen, warmte afstaan, druk weghalen, verdampen, koude. De nieuwe generatie doet hetzelfde kunstje met een vaste stof, die van de ene kristaltoestand in de andere springt. Er zijn drie smaken.
Magnetocalorisch — een magnetische legering wordt in een magneetveld gebracht en er weer uit gehaald. Bij het demagnetiseren koelt het materiaal af. De Darmstadtse legering van lanthaan, ijzer en silicium schakelt precies rond kamertemperatuur.
Elastocalorisch — bundels haardunne nikkel-titaandraden worden razendsnel uitgerekt en weer ontspannen. Het materiaal heeft een vormgeheugen: het keert steeds terug in zijn oude vorm en onttrekt daarbij warmte aan de lucht.
Elektrocalorisch — hier doet een elektrisch veld het werk. Aan- en uitzetten van de spanning verandert de ordening in het materiaal, en dus de temperatuur. Geen magneten, geen bewegende delen, dus het simpelste apparaat van de drie.
Wat ze delen: geen koudemiddel. En dat is meer dan een technisch detail. F-gassen koelen uitstekend maar zijn extreem sterke broeikasgassen. Propaan en butaan zijn brandbaar, ammoniak is giftig en CO₂ werkt alleen onder zeer hoge druk. Brussel heeft de uitfasering van F-gassen inmiddels vastgelegd: vanaf 2050 mogen er geen nieuwe HFK’s meer op de Europese markt komen, met tussenstops in 2032 en 2035 voor airco’s en warmtepompen.
Van vitrine naar woonkamer
De magnetische koelkast is het verst. De Darmstadtse spin-off Magnotherm liet een omgebouwd koelmeubel elf weken lang meedraaien in een supermarkt en mat een energieverbruik dat vijftien procent lager lag dan bij het propaansysteem dat er eerst stond, bij dezelfde temperatuur van 4 tot 5 graden. Op termijn wordt dertig procent winst realistisch geacht. Nadelen zijn er ook: de kast is groter, zwaarder en duurder.
In Saarbrücken mikt een onderzoeksgroep met de elastocalorische draadbundels op iets anders: de ventilatiesystemen van energiezuinige woningen. Binnenkomende buitenlucht wordt dan onderweg gekoeld, kamer voor kamer, zonder centrale installatie. Een praktijkrijp systeem is er nog niet, wel prototypes die temperatuurverschillen van rond de twintig graden halen.
En in Freiburg is dit jaar Qurie opgericht, een afsplitsing van het Fraunhofer-instituut voor fysische meettechniek, met 2,2 miljoen euro startkapitaal en zes medewerkers. De eerste markten zijn niet de woonkamer maar de schakelkast en de laserkoeling — kleine niches waar de techniek zich kan bewijzen voordat de consument aan de beurt is.
“Elk van de nieuwe technologieën zal zijn eigen niche zoeken.”
En Nederland?
Hier is de airco al lang geen luxe meer. In 2023 had 12,3 procent van de huishoudens een vaste airco en 5,7 procent een mobiel apparaat; in 2025 telde het land bijna 2,2 miljoen vaste installaties in woningen, kantoren en bedrijfspanden. Limburg is koploper met bijna dertig procent, Noord-Holland blijft steken op 7,5 procent. Opvallend: het overgrote deel van de bezitters gebruikt de airco óók om te stoken in de winter.
Voor de Nederlandse consument verandert er voorlopig niets. De vaste-stofkoeling zit in de fase van pilots, niches en subsidies. Maar de Duitse onderzoekers waarschuwen zelf voor het scenario dat iedereen kent van de zonnepanelen: uitgevonden in Europa, gemaakt in China. Wie de eerste betaalbare magneetairco op de markt zet, bepaalt straks wat u ervoor betaalt.
Feiten op een rij
Vaste-stofkoeling vervangt het samengeperste gas door een vast materiaal dat van kristalstructuur wisselt. Drie varianten: magnetisch, mechanisch en elektrisch aangedreven. Voordeel: geen brandbare of klimaatschadelijke koudemiddelen. Gemeten winst tot nu toe: vijftien procent minder stroom in een supermarktkoeling. Nadeel: groter, zwaarder en duurder dan wat er nu staat.
Meer weten?
CBS: 1 op de 3 huishoudens krijgt woning niet koel op warme dagen
Change Inc: Nederland aan de airco, wat betekent dat voor klimaat en energie
Een zestal jongeren, allemaal met een leeftijd van 12 of 13 jaar, heeft een nachtje in de cel geslapen nadat ze werden gepakt na twee berovingen. Ze maakten onder andere een telefoon en pinpas buit. De politie wist ze kort na de berovingen op te pakken.
Een opvallende vondst op het strand bij Ouddorp: meerdere delen van een Duits verdedigingswerk uit de Tweede Wereldoorlog zijn na 80 jaar boven water gekomen. Mogelijk komt er nog meer tevoorschijn van het stukje geschiedenis. "Waarschijnlijk zijn deze verdedigingswerken vroeger onder het zand terecht gekomen."
On Wednesday morning, Ted Cruz’s Senate Commerce Committee will convene on five bills aimed at age verification and “child safety.” The bills each have their own issues when it comes to privacy, data collection, parental rights, and free speech. But one bill, the partisan Republican SCREEN Act, is a Christian nationalist nightmare.
Utah Senator Mike Lee introduced the Shielding Children's Retinas from Egregious Exposure on the Net (SCREEN) Act in February 2025, alongside exclusively Republican cosponsors and supporters Senators John Curtis, Jim Banks, and Representative Mary Miller.
The SCREEN Act would require every website that includes even one piece of what the legislation describes as “harmful to minors” to verify visitors’ ages. It defines “harmful to minors” as content that “depicts, describes, or represents, in a patently offensive way with respect to what is suitable for minors, an actual or simulated sexual act or sexual contact, actual or simulated normal or perverted sexual acts, or lewd exhibition of the genitals;” is “obscene” or “child pornography;” or “appeals to the prurient interest in nudity, sex, or excretion.”
Unlike the many laws now in place around the U.S. that apply to sites made up of at least one third adult content, like porn sites and some social media platforms, SCREEN would place the burden and risk of verifying users’ ages to every website on the internet that falls under the law, which would be most sites with user-generated content and also mainstream entertainment platforms like Netflix. It also attacks virtual private networks (VPNs) by requiring sites to verify based on IP addresses; many people in states that have age verification laws in place use VPNs to get around submitting sensitive personal data like ID and biometrics to a smattering of third-party websites in use today. Critics say the SCREEN Act would be a privacy and free speech disaster.
And the agenda of its sponsors is clear: “Internet pornography has infected our culture and corroded the vulnerable minds of America’s kids, with the average age of initial exposure being 12 years old. That’s appalling,” Banks said in Lee’s press release.
A number of religious, conservative, Christian nationalist, and anti-pornography groups are in support of the bill, according to the press release from Lee’s office. They include the National Center on Sexual Exploitation (which recently represented a Kansas mother who sued multiple porn sites because her son found her old laptop and used it to watch Chaturbate), the National Decency Coalition, the Ethics and Public Policy Center (which is “working to apply the riches of the Jewish and Christian traditions to contemporary questions of law, culture, and politics,” according to its website), the Family Policy Alliance (whose stated mission is to “advance biblical values through civic engagement”), the Family Research Council (whose “mission is to serve in the kingdom of God by championing faith, family, and freedom in public policy and the culture from a biblical worldview”), and many more.
Heritage Action, a conservative lobbying group and one of the organizations Lee lists in support of the SCREEN Act, is a sister organization to the Heritage Foundation, which authored Project 2025. Heritage Action “works with lawmakers to implement Heritage Foundation solutions,” according to the Heritage Foundation website. This is important because of how Project 2025, the playbook for right-wing and extremist conservative leadership, has influenced policies and lawmaking in America in the last few years of the Trump Administration. That stretches from attacks on programs that promote diversity, equity and inclusion, to attacks on trans and queer people, to turning the FBI into a political entity.
One of Project 2025’s stated goals is to redefine and eradicate pornography: “Pornography, manifested today in the omnipresent propagation of transgender ideology and sexualization of children, for instance, is not a political Gordian knot inextricably binding up disparate claims about free speech, property rights, sexual liberation, and child welfare. It has no claim to First Amendment protection,” the playbook says, calling for imprisonment of pornographers but also educators and librarians. “And telecommunications and technology firms that facilitate its spread should be shuttered.”
The Senate Commerce Committee will also debate and mark up the text of the Youth AI Privacy Act which would require chatbots to disclose they’re not human among other features like limiting data retention; the CHATBOT Act which would require AI companies to build “family account” systems where parents can monitor kids’ activity; the Children’s Artificial Intelligence Toy Safety Act which would create a federal study into toys that include AI components; and the Kids Online Safety Act (KOSA).
KOSA would impose a legal “duty of care” on social media platforms to prevent and mitigate promotion of suicide, eating disorders, substance abuse, sexual exploitation, and advertisements for products like tobacco. KOSA has been introduced, and failed, multiple times since its first introduction in 2022; it has bipartisan lawmaker support but is extremely unpopular across all sides of the political spectrum among groups that care about freedom of speech because of its potential to increase censorship.
“Whatever disclaimers and exceptions the bill includes, the practical effect is unchanged,” the Electronic Freedom Foundation recently wrote about KOSA. “When platforms face liability for content that someone later claims contributed to harms like anxiety, eating disorders, or substance use, the safest response is to remove lawful speech or shut down forums discussing those topics altogether.”
Unlike KOSA and many of the other age verification laws that have spread across the country, the SCREEN Act does not have bipartisan support. It’s the latest in Lee’s repeated attempts to criminalize content he and his co-sponsors personally consider immoral. Last year, Lee introduced the now-stalled Interstate Obscenity Definition Act (IODA) for the third time. IODA would change the 1973 “Miller Test” for determining what qualifies as obscene, and seeks to make all pornography illegal at the federal level. “Obscenity isn’t protected by the First Amendment, but hazy and unenforceable legal definitions have allowed extreme pornography to saturate American society and reach countless children,” Lee said in a press release. “Our bill updates the legal definition of obscenity for the internet age so this content can be taken down and its peddlers prosecuted.”
Europa brandt. In een zomer dat regen schaars is en de temperaturen onveranderd hoog, is meer Europees gebied dan ooit door vuur verteerd. En het eind is nog niet in zicht. Dit zijn de grafieken van de verwoesting.
/s3/static.nrc.nl/wp-content/uploads/2026/08/04095431/040826VER_2035574853_Attica2.jpg)