Zeeschuim ontstaat als afstervende algen en organisch materiaal door wind en golven worden opgeklopt. Dat is een natuurlijk proces. Het probleem zit in wat er meegepakt wordt: PFAS-moleculen hebben een waterafstotende en een vetafstotende kant tegelijk, en klitten daardoor precies op het grensvlak tussen lucht en water. Precies waar zich schuimbelletjes vormen. Zo wordt schuim een concentratiemachine
Het Vlaamse onderzoeksinstituut VITO mat in schuim langs de Belgische kust totale PFAS-concentraties van 8,7 tot 2.400 microgram per liter. Ter vergelijking: de ecologische grenswaarde voor oppervlaktewater ligt op 7,2 microgram per liter ( VLIZ). In een enkel Belgisch monster werd zelfs 2,4 miljoen nanogram per liter gemeten
Amerikaanse onderzoekers vonden in schuim aan de kust van North Carolina individuele PFAS boven 1 miljoen ppt, met een piek van 8 miljoen ppt voor PFOS, terwijl de Amerikaanse drinkwaternorm rond enkele ppt ligt ( American Chemical Society).
Wat is de situatie langs de Nederlandse kust?
De provincies Zeeland, Noord-Holland en Zuid-Holland lieten in 2023 op 14 locaties langs de kust monsters nemen. Conclusie van het RIVM: de PFAS-gehalten in Nederlands zeeschuim zijn vergelijkbaar met die in Vlaanderen — en dus fors hoger dan in het zeewater eronder
Het RIVM benadrukt daarbij twee dingen:
- Er zijn nog géén officiële risicogrenswaarden voor PFAS in zeewater of zeeschuim.
- Nederlanders krijgen via voedsel en drinkwater al meer PFAS binnen dan de gezondheidskundige grenswaarde toelaat. Elke extra blootstelling is daarmee in principe onwenselijk
Wat zijn PFAS eigenlijk?
PFAS — per- en polyfluoralkylstoffen — is een verzamelnaam voor duizenden synthetische verbindingen die decennialang gebruikt zijn in antiaanbaklagen, waterafstotende kleding, blusschuim, cosmetica en verpakkingen. Ze breken in de natuur nauwelijks af, vandaar de bijnaam forever chemicals. In het menselijk lichaam zijn ze in verband gebracht met een verhoogd cholesterol, een verminderde afweerreactie op vaccinaties, effecten op de lever en met bepaalde vormen van kanker (EFSA, zoals aangehaald door
De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA hanteert voor vier stoffen samen (PFOS, PFOA, PFNA, PFHxS) een tolereerbare inname van 4,4 nanogram per kilogram lichaamsgewicht per week — omgerekend 0,63 nanogram per kilogram per dag Dat is een uiterst krappe marge.
Het officiële advies voor strandgangers
De Nederlandse overheid heeft in 2024, in navolging van Vlaanderen, het advies aangescherpt op zwemwater.nl. De kernboodschap:
- Laat kinderen en huisdieren niet in zeeschuim spelen. Ingestie (inslikken) is de belangrijkste blootstellingsroute.
- Douche of spoel je af na een dag strand, en was je handen vóór het eten.
- Vermijd bewust langdurig huidcontact met grote hoeveelheden schuim.
Bron: antwoorden van minister Madlener op Kamervragen, 3 oktober 2024 en Waterforum.
Zeeschuim versus blauwalgschuim: niet verwarren
Op zoet water — plassen, meren, sloten — kun je een ander soort schuim tegenkomen dat óók gevaarlijk is: schuim door blauwalgen (cyanobacteriën). Deze produceren toxines die vooral bij honden razendsnel dodelijk kunnen zijn. Rijkswaterstaat en Zwemwater.nl waarschuwen: zie je groen, blauwgroen, bruin of schuimend water met een muffe geur, laat je hond er dan niet in (
Belangrijk verschil in oorzaak, zelfde praktische conclusie: schuim langs de waterrand is een reden tot voorzichtigheid, niet tot spelen.
