Veel mensen denken dat emotionele problemen altijd terug te voeren zijn op een duidelijk moeilijke jeugd: ruzies, verwaarlozing, onveiligheid. Maar in de praktijk ligt het vaak subtieler. In therapie zitten ook volwassenen die opgroeiden in ogenschijnlijk stabiele gezinnen. Ouders die werkten, zorgden en hun best deden.
En toch ervaren zij later iets dat moeilijk te benoemen is: afstand tot hun eigen gevoelens, moeite met behoeften uitspreken of het gevoel dat er iets miste.
Psychologen noemen dit emotionele verwaarlozing. Het gaat niet om wat er gebeurde, maar wat er ontbrak.
Er is een verschil tussen zorgen en afstemmen. Zorgen betekent: eten, kleding, veiligheid. Afstemmen betekent: oog hebben voor wat er in een kind omgaat.
Ontwikkelingspsycholoog Edward Tronick liet in zijn bekende experiment zien hoe belangrijk dat is. Zodra een ouder emotioneel niet meer reageert, raken baby’s direct van slag. Ze zoeken contact en trekken zich terug als dat uitblijft.
Ouders hoeven niet perfect te zijn. Kleine ‘mismatches’ horen erbij. Maar wat belangrijk is, is herstel: opnieuw verbinding maken. Als dat te weinig gebeurt, kan een kind het gevoel krijgen dat zijn binnenwereld er niet toe doet.
De term ‘goed-genoeg-ouder’, bedacht door Donald Winnicott, wordt vaak verkeerd begrepen. Het betekent niet alleen dat je schade voorkomt, maar ook dat je emotioneel aanwezig bent.
Veel ouders slagen daar maar deels in. Door stress, werkdruk of simpelweg omdat ze het zelf nooit geleerd hebben. Van buiten lijkt alles in orde. Maar van binnen kan een kind iets missen: bevestiging van gevoelens.
Zonder die feedback leren kinderen minder goed hun emoties herkennen en reguleren. Onderzoek laat zien dat emotionele verwaarlozing samenhangt met problemen als angst, depressie en moeite met emotieregulatie.
Hechting speelt hier ook een rol. Onderzoekers zoals Mary Ainsworth toonden aan dat kinderen zich veilig ontwikkelen als ouders consistent reageren op hun signalen.
Als die reacties wisselend of afstandelijk zijn, passen kinderen zich aan. Ze worden zelfstandig, vragen weinig en lijken ‘makkelijk’.
Maar later kan dat doorslaan in moeite met afhankelijkheid, kwetsbaarheid of het aangaan van diepe relaties. Wat vroeger een slimme aanpassing was, kan later in de weg zitten.
Het lastige aan emotionele verwaarlozing is dat het moeilijk te herkennen is. Er zijn geen duidelijke herinneringen aan iets wat fout ging.
Bovendien voelt het voor veel mensen als ondankbaar om dit te benoemen. Hun ouders deden immers hun best. En dat kan allebei waar zijn: je ouders zorgden goed voor je en toch miste je iets essentieels.
Het goede nieuws is dat dit niet vastligt. Emotionele vaardigheden kun je later alsnog ontwikkelen. In vriendschappen, relaties of therapie. Soms begint het met iets simpels: begrijpen waar dat vage gevoel vandaan komt.
Bron: Psychology Today
